Verstedelijking van het Nederlandse landschap is ‘zorgelijk’ door druk uit Brussel

Onderzoek Planbureau voor de Leefomgeving Nederland komt voor een ‘aanzienlijke uitdaging’ te staan, omdat Brussel de verstedelijking tot 2050 juist wil afbouwen, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving.

Nieuwbouwwijk in Emmeloord in de Noordoostpolder: de verstedelijking in Nederland is met bijna tien hectare per dag toegenomen, volgens het PBL.
Nieuwbouwwijk in Emmeloord in de Noordoostpolder: de verstedelijking in Nederland is met bijna tien hectare per dag toegenomen, volgens het PBL. Foto Eric Brinkhorst

Nederland is de afgelopen jaren relatief het meest verstedelijkt van alle 27 EU-landen. Dit concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een rapport dat maandag is verschenen. Het PBL noemt dit „zorgelijk” en zegt dat Nederland voor een „aanzienlijke uitdaging” komt te staan, omdat de Europese Unie toewerkt naar een stop op verdere verstedelijking vanaf 2050.

Het kabinet wil juist 900.000 woningen bouwen tot 2030, wegens de woningnood en verwachte bevolkingsgroei. Verder vragen de energietransitie en klimaatverandering om herinrichting van het Nederlandse landschap, met bijvoorbeeld meer ruimte voor zonne- en windenergie.

10 hectare per dag erbij

Tussen 2000 en 2018 is er in Nederland per saldo 64.000 hectare aan bijvoorbeeld woningen, bedrijven, bouwterreinen, infrastructuur, parken en recreatiegebieden bijgekomen, volgens het PBL, onafhankelijk adviesorgaan voor politiek en bestuur. Omgerekend gaat het om bijna 10 hectare per dag. Ter vergelijking: op één hectare staat ongeveer een woonblok met 20 rijtjeshuizen.

Een omslag in de ruimtelijke ordening zal nodig zijn wil Nederland de Europese doelstelling van nul in 2050 halen

David Evers, onderzoeker Planbureau voor de Leefomgeving

De Europese Commissie komt dit jaar naar verwachting met een doelstelling om stedelijke uitbreiding in Europa volledig afgebouwd te hebben in 2050. Dit streven, dat Brussel al in 2011 formuleerde als het principe No Net Land Take, wordt onderdeel van een wet om de bodem en ecosystemen gezond te houden.

„Een omslag in de ruimtelijke ordening zal nodig zijn, wil Nederland de Europese doelstelling van nul in 2050 halen”, zegt PBL-onderzoeker David Evers in een persbericht. Het is wel afwachten hoe bindend de doelstelling van Brussel zal worden en hoe ‘verstedelijking’ hierin wordt gedefinieerd. Nederland heeft tussen 2000 en 2018 bijvoorbeeld ook de meeste parken, plantsoenen en stadsbossen van alle EU-landen aangelegd. Als dit stedelijke groen niet meetelt als verstedelijking, is dit gezien het Europese beleid „gunstig” voor Nederland, zegt het PBL.

Helft Nederland is landbouw

Een relativering is dat nu ‘slechts’ 13 procent van Nederland verhard is; met huizen, bedrijven, wegen, vliegvelden etcetera. Meer dan de helft van Nederland bestaat uit landbouwgrond en eenderde uit natuur en water. De ruim 900.000 woningen en bijbehorende infrastructuur die het kabinet wil aanleggen, zijn daarbij vooral gepland binnen bestaand stedelijk gebied. Op dit moment telt Nederland ruim 8 miljoen woningen.

De verstedelijking in alle 27 EU-lidstaten is tussen 2000 en 2018 met ruim 1,8 vierkante kilometer per dag toegenomen, volgens het PBL-onderzoek dat in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is uitgevoerd. Het tempo van de uitbreiding lag het hoogst vóór de financiële crisis in 2008, en nam daarna geleidelijk af omdat de woningmarkt internationaal instortte.

Lees het artikel Hoe ziet Nederland eruit in 2050? Niemand die het weet

In verhouding tot het totale grondgebied is de verstedelijking in Nederland het hardst gegaan. Absoluut gezien is Nederland nummer zes van alle 27 EU-lidstaten. Bovenaan de lijst met de meeste verstedelijking of ‘ruimtebeslag’ in hectaren staan achtereenvolgens Spanje, Cyprus, Ierland, Estland en Portugal.