Twist over levering van tanks ondermijnt westerse eenheid

Duitse Terughoudendheid Het debat over de levering van Duitse Leopard 2-tanks aan Oekraïne is een van de weinige opzichtige meningsverschillen sinds het begin van de oorlog. Polen wil met een kleinere coalitie vooruit.

Militair materieel van de VS wordt deze maand aan land gebracht in Vlissingen.
Militair materieel van de VS wordt deze maand aan land gebracht in Vlissingen. Foto Remko de Waal / ANP

Het uitblijven van Duitse toestemming voor de levering van Leopard 2-tanks aan Oekraïne is niet alleen een teleurstelling voor Kiev, maar ondermijnt ook de eenheid in het westerse bondgenootschap – een van de weinige opzichtige meningsverschillen sinds het begin van de oorlog een jaar geleden. Bovendien zet de controverse de toch al niet bijster harmonieuze relatie tussen Berlijn en Warschau onder druk.

Steeds meer landen laten openlijk hun afkeuring blijken over de Duitse houding of voeren indirect de druk op Berlijn op om alsnog akkoord te gaan. Het Verenigd Koninkrijk kondigde al de levering Challenger 2-tanks aan in de hoop dat andere landen zouden volgen. De Baltische landen pleiten al weken hartstochtelijk voor de levering van Leopards. „Wij roepen Duitsland op nu Leopard-tanks te leveren aan Oekraïne”, twitterde Gabrielius Landsbergis, minister van Buitenlandse Zaken van Litouwen zaterdag. „Dat is nodig om de Russische agressie een halt toe te roepen, Oekraïne te helpen en snel vrede te brengen in Europa. Duitsland heeft als leidende macht in Europa een speciale verantwoordelijkheid op dit gebied.”

Lees ook: Nederland in voorhoede van landen die Oekraïne militair steunen

Warschau zegt te werken aan een Europese coalitie voor de levering van de moderne en felbegeerde tank. Ook Finland en Denemarken zouden bereid zijn tanks te leveren. Nederland, dat zelf geen Leopard 2-tanks heeft, wil eventueel levering van tanks financieren (de Leopard 2- tanks waar de landmacht over beschikt zijn geleased van Duitsland).

Kleinere coalitie

Duitsland moet als fabrikant toestemming geven voor het doorleveren van de tanks aan een ander land. Polen heeft al gedreigd desnoods zonder fiat uit Berlijn zijn gang te gaan. „We zullen niet werkeloos toekijken hoe Oekraïne doodbloedt. Als we geen Duits akkoord krijgen over de Leopards, zullen we een ‘kleinere coalitie’ vormen van landen die bereid zijn een aantal van hun moderne tanks te doneren aan een vechtend Oekraïne”, aldus de Poolse premier Mateusz Morawiecki.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Annalena Baerbock (Groenen) zei zondag dat Duitsland niet zal dwarsliggen mocht Polen zijn Leopard-tanks naar Oekraïne willen sturen. Maandag wees een regeringswoordvoerder in Berlijn erop dat er nog geen formeel verzoek om goedkeuring uit Polen is ontvangen.

We zullen niet werkeloos toekijken hoe Oekraïne doodbloedt

Mateusz Morawiecki Poolse premier

Volgens anonieme berichten in de Duitse pers zouden de Amerikaanse minister van Defensie, Lloyd Austin, en Wolfgang Schmidt, chef van de kanselarij van Olaf Scholz, eind vorige week tijdens een conferentie over wapenleveranties in Ramstein een hooglopende woordenwisseling hebben gehad over de Duitse weigering. De kersverse Duitse minister van Defensie, Boris Pistorius (SPD) zei na afloop van het overleg, dat grotendeels in het teken stond van de discussie over tanks, echter dat Duitsland niet alleen staat, dat meer landen nog niet zo ver zijn. Ook Frankrijk, zei president Macron zondag, heeft nog geen besluit genomen over de levering van Leclerc-tanks.

Vrijdagavond scandeerden demonstranten voor de kanselarij in Berlijn: „Bevrijd de Leoparden (luipaarden) nu”. Als kanselier Scholz wordt gevraagd waarom Duitsland zo lang aarzelt, zoals vorige week op het World Economic Forum in Davos, dan somt hij eerst op wat Duitsland wel levert. Na de Verenigde Staten is Duitsland de tweede leverancier van militair materieel, waaronder geavanceerde wapensystemen. En, zegt de kanselier, hij wil alleen Leopards leveren in overeenstemming met de bondgenoten en op voorwaarde dat de VS M1 Abram-tanks leveren.

Lange logistieke keten

In het Amerikaanse Congres gaan inmiddels stemmen op om dan maar een paar Amerikaanse tanks te sturen om de Duitse regering op die manier over de streep te trekken. Maar experts wijzen erop dat levering van de Amerikaanse tank om uiteenlopende redenen niet logisch is. De Amerikaanse tank verbruikt te veel brandstof en er is veel onderhoud aan, waardoor er een lange logistieke keten opgebouwd moet worden. De regering-Biden wil dan ook vooralsnog geen tanks leveren.

Voor de aarzeling van Scholz worden uiteenlopende redenen aangevoerd. Er wordt volop over zijn motieven gespeculeerd omdat zijn eigen redenering niet overtuigend wordt geacht. Met elke nieuw en geavanceerd wapensysteem dat het Westen levert, dringt de vraag zich op of Poccn4 zich geprovoceerd voelt en zal terugslaan. Scholz moet dus het risico voor Duitsland afwegen tegen het oorlogsleed in Oekraïne. Niemand weet precies waar voor Poetin de rode lijn ligt. Ook Macron wees op het risico van escalatie.

Pacifistische vleugel

Voor Scholz kan meewegen dat 43 procent van de Duitse bevolking tégen levering is en 11 procent geen mening heeft. Bovendien heeft hij rekening te houden met de pacifistische vleugel in zijn partij.

Lees ook: Oekraïne moet nog langer op Leopard 2-tanks wachten

En voor Duitsland telt ook nog steeds het oorlogsverleden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft Duitsland in de Sovjet-Unie veel slachtoffers gemaakt. In de Duitse herinnering is de Sovjet-Unie gelijkgesteld aan Rusland. Vergeten wordt dat de nazi’s ook heel veel doden op hun geweten hadden in Oekraïne. Ook is wel beweerd dat Scholz hoopt dat het uiteindelijk weer tot goede betrekkingen met Poccn4 kan komen.

„Op dit moment zijn er geen goede argumenten om geen tanks te leveren”, zei Edgars Rinkevics, de Letse minister van Buitenlandse Zaken maandag in Brussel. „Het argument van escalatie werkt niet omdat Poccn4 voortdurend escaleert.”

De Europese ministers van Buitenlandse Zaken spraken over de tankkwestie, maar vooralsnog zonder doorbraak. Wel werd de weg vrijgemaakt voor het vrijgeven van 500 miljoen euro voor de financiering van militaire goederen aan Kiev, waarmee het EU-totaal op 3,5 miljard komt.

Welke cocktail aan overwegingen ook aan de Duitse terughoudendheid ten grondslag ligt, minister Pistorius gaat ervan uit dat er snel een besluit genomen zal worden. Deze dinsdagochtend krijg hij NAVO-chef Jens Stoltenberg op bezoek.