Nog veel ‘losse eindjes’ bij compensatie energiekosten voor cultuursector

Cultuursector Culturele instellingen krijgen extra geld als tegemoetkoming voor hun hogere energierekening. Maar hoeveel en wanneer, blijft onduidelijk.

De energiekosten van het Concertgebouw in Amsterdam stegen dit jaar van 250.000 euro naar ruim 1 miljoen euro. Foto Evert Elzinga/ANP
De energiekosten van het Concertgebouw in Amsterdam stegen dit jaar van 250.000 euro naar ruim 1 miljoen euro. Foto Evert Elzinga/ANP

Culturele instellingen hebben meer vertrouwen dat zij de gestegen energierekening kunnen betalen, nu het kabinet structureel 400 miljoen euro per jaar heeft toegekend aan het ministerie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), en 300 miljoen euro per jaar aan gemeenten en provincies. Ze kampen echter nog altijd met onzekerheden over het toegezegde geld.

„Er zijn veel losse einden over de financiële uitwerking”, zegt Jeroen Bartelse van de ‘Taskforce culturele en creatieve sector’. Die details worden pas in mei verwacht. „Dat is onzeker voor culturele organisaties. Zij moeten weten welke risico’s zij nemen in hun begrotingen voor het komend jaar.” Toch is de Taskforce, waarin ruim honderd culturele branche- en beroepsorganisaties verenigd zijn, „positief”. „Die energiecompensatie is er gekomen. Dit is een flink bedrag en het is structureel.”

Dure verwarming

De cultuursector noemde de sterk gestegen prijzen voor gas en stroom deze herfst een „bedreiging van formaat”. Musea en podia hebben door de hogere energierekening moeite om hun begroting sluitend te krijgen. Zij zijn doorgaans gevestigd in grote, soms oude en monumentale panden met hoge verwarmingskosten. Bovendien heeft een deel van de culturele instellingen door de coronacrisis weinig financiële buffers over.

De sector drong daarom sinds dit najaar aan op financiële steun voor de gestegen energiekosten, en kreeg daarbij bijval van de Tweede Kamer. Het kabinet zou in zijn financiële Najaarsnota meer duidelijkheid geven.

Die nota is maandag gepresenteerd, maar bevat geen uitgewerkte compensatieregeling. Zo’n regeling kwam er eerder wel voor mkb-bedrijven en huishoudens. Het kabinet keert dit jaar via de Najaarsnota wel bij uitzondering extra miljoenen uit aan ministeries, vanwege de snel oplopende inflatie. Ook de rijksbijdrage aan gemeenten en provincies neemt evenredig toe. In de volgende jaren blijven die bijdragen structureel hoger.

Bij musea is ontzettende behoefte aan duidelijkheid

Voor het ministerie van OCW gaat het om naar schatting 400 miljoen euro per jaar, ofwel 0,8 procent van de begroting van het ministerie. Voor gemeenten en provincies komt er 300 miljoen euro bij. Culturele instellingen zijn vaak afhankelijk van gemeentelijke subsidies.

De Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD) reageert dat ze „erg tevreden” is. „Met deze verhoging moet het mogelijk zijn om stijgende kosten, waaronder de energielasten op te vangen.” De zorgen van de Museumvereniging zijn door de toegezegde overheidsuitgaven niet weggenomen, zegt directeur Vera Carasso. „Ik merk dat er bij de musea ontzettende behoefte is aan duidelijkheid, en die kan je hier niet mee geven.”

„Met dit geld kunnen culturele instellingen die bekostigd worden door het rijk, de prijsstijgingen opvangen”, verzekert een woordvoerder van het ministerie van OCW. Overigens zal het „overgrote deel” van de toegezegde miljoenen naar scholen gaan, verwacht hij.

Het ministerie werkt de compensatie verder uit in de Voorjaarsnota, die in mei 2023 verschijnt. Mogelijk worden alle subsidies gelijkmatig verhoogd, maar het ministerie kan ook een deel van de 400 miljoen euro reserveren om organisaties met „grote uitschieters” tegemoet te komen.

Gemeenten en provincies bepalen intussen zelf hoe ze de aan hen toegekende 300 miljoen euro besteden. De VSCD noemt dat haar „enige zorg”. Ze hoopt dat al gauw duidelijk wordt welk deel naar podia gaat.

Carasso van de Museumvereniging zegt zich zorgen te maken over de komende maanden. „Voorlopig moeten musea de kosten zelf dekken en interen op hun reserve.”

Concertgebouw

Verschillende culturele instellingen zeggen nu al te kampen met een veel hogere energierekening. Volgens de cultuur-taskforce stegen de energiekosten van het Concertgebouw in Amsterdam dit jaar bijvoorbeeld van 250.000 euro naar ruim 1 miljoen euro.

Het kabinet verwacht dat de meeste instellingen pas in januari 2023 een (veel) hogere energierekening krijgen, omdat dan hun nieuwe energiecontract ingaat. „Als instellingen in acute problemen komen, kunnen ze bellen”, aldus de woordvoerder van OCW. Dat heeft nog niemand gedaan.

Daarnaast kunnen podia, theaters en musea met uitzonderlijk hoge energiekosten gebruik maken van de mkb-regeling. De ‘Tegemoetkoming Energiekosten’ (TEK) werd in het najaar door het kabinet ingesteld voor middelgrote en kleine bedrijven, zoals bakkers, die minimaal 7 procent van hun omzet aan energie uitgeven. Volgens uitvoeringsorganisatie RVO komen culturele instellingen ook voor de TEK in aanmerking, al zijn ze op papier geen bedrijven. De cultuur-taskforce verwacht echter dat de meeste culturele instellingen de norm van 7 procent niet halen.

Correctie 24 november: in het artikel stond dat er ook een compensatieregeling bestaat voor de energiekosten van de industriesector. Dat is niet zo, dat is aangepast.

Lees ook interviews met museumdirecteuren: Musea hebben geen reserves meer en vrezen hoge energiekosten