Zo open en eerlijk over eigen tekortkomingen zie je ouders zelden

ZAP Ouders die hun grip op het bestaan zijn verloren doen hun verhaal in de documentaire Verloren Kinderen. Vrouwen van wie de zonen op de Amsterdamse Top-400-lijst zijn gekomen vertellen in Moeders over de molen van zorg en straf. Een kind alvast als crimineel aanpakken blijkt geen goed idee.

Een jongetje in de documentaire Verloren Kinderen.
Een jongetje in de documentaire Verloren Kinderen. Beeld EO

De vierdelige serie over probleemgezinnen die maandag begon heet Verloren kinderen (EO), maar had wat mij betreft net zo goed, of zelfs beter Verloren ouders kunnen heten. Dát er problemen zijn in de drie gezinnen die Sahar Meradji maandenlang volgde, is wel duidelijk.

We zien Marjolijn en Ronald met hun drie hoogbegaafde kinderen, van wie er ten minste één ook autisme, adhd en een emotieregulatieprobleem heeft. Merel en Gerson hebben een dochter van 6 met autisme en ongecontroleerde woedeuitbarstingen, plus een nogal drukke peuter. De vier kinderen van Astrid en Peter mankeert op het oog helemaal niks, maar ze wonen wel met hun ouders in een piepklein, bomvol huis en leven onder bijstandsniveau.

Een klassieke klotejeugd kenmerkt zich meestal door een gebrek aan aandacht, door verwaarlozing en mentale of fysieke agressie. Is er niet al heel veel mee gewonnen dat deze ‘verloren’ kinderen ouders hebben die het misschien allemaal niet aankunnen, maar die zich wél om hen bekommeren?

Zelfs een tikje meer dan strikt noodzakelijk. Zie hoe moeder Merel op het strand de koelbox omkeert op zoek naar een broodje dat haar dochter wél lust. Alles – tevergeefs – om een driftbui te voorkomen. Moeder Marjolijn verdeelt haar gezin en zichzelf over drie huizen in Nederland en België om voor elk van haar drie kinderen passend onderwijs te vinden – lukt ook niet.

Lees ook: Documentairemaker Sahar Meradji: hoe ziet een moeilijke jeugd eruit?

Dit zijn ouders die ergens de grip zijn verloren. Dat is geen oordeel van mij hè, ze zeggen het allemaal zelf. Twee vaders hebben ADD dan wel ADHD, drie van de drie moeders zijn op z’n minst overspannen. Zo open en eerlijk over eigen tekortkomingen zie je ouders zelden, laat staan dat ze het laten zien aan de rest van Nederland.

En ja, ongetwijfeld kunnen deze gezinnen hulp gebruiken. Alleen, wat voor hulp en wie moet het komen brengen? Maker Sahar Meradji laat alleen de ouders hun verhaal doen, geen hulpverleners. De kinderen die oud genoeg zijn komen ook aan het woord. Soms hoor je dan de echo van hun ouders als ze zeggen: „De scholen en de zorg falen.” Of: „De instanties zijn erop uit het leven van mam zuur te maken.” En inderdaad, de moeder van deze kinderen voelt zich door hulpverleners „bedreigd, onveilig en gebruikt”. Zo wordt zorg een zorg erbij.

De molen van zorg en straf

De kinderen in de documentaire Moeders (VPRO), van Nirit Peled, kregen hulp nog voor ze verloren waren. In de documentaire vertellen vier moeders over hun zonen, tieners, die op de Amsterdamse Top-400-lijst stonden. In een poging criminaliteit in de kiem te smoren, introduceerde toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan in 2016 een lijst van jeugdige veelplegers. Wie drie keer werd gepakt, al was het voor iets kleins, ging meteen de molen van zorg en straf in. Kinderen met een verhoogd risico op toekomstig crimineel gedrag konden ook op de lijst komen. Risicofactoren zijn: roken voor het tiende jaar, blowen voor het twaalfde. Hangen, spijbelen, vechten, brandjes stichten. O, en niet-Nederlandse of gekleurde ouders, dat is volgens de enige (witte) moeder ook een gemene deler.

Met de zoons van Tanja, Adana, Saskia en Naima ging het om uiteenlopende redenen niet goed. Van één overleed de vader, één was getuige van een dodelijke steekpartij, één kon niet stilzitten in de klas en de ander was een jongen, en 12. Diefstal hier, beroving daar, spijbelen deden ze sowieso.

Eén moeder leek het een uitkomst, extra zorg en begeleiding voor haar kind. „Alleen gingen ze niet naast ons staan, maar bovenop ons zitten.” Ze werd behandeld, zegt ze, als medeplichtige van een misdrijf dat haar kind niet gepleegd had. Een kind alvast als crimineel aanpakken, bleek geen goed idee. Welke hulp helpt ouders die de grip verloren wel?