Een pakje sigaretten is in twaalf jaar tijd relatief gezien nauwelijks duurder geworden, omdat de inkomens stegen

Tabaksbeprijzing Sigaretten werden jarenlang amper duurder als de stijging van inkomens wordt meegewogen, blijkt uit een nieuwe studie. Onderzoeker Cloé Geboers pleit ervoor dat de accijnzen standaard jaarlijks meer stijgen dan de inkomens.

Sigaretten werden wel duurder, maar bleven betaalbaar doordat inkomens ook stegen.
Sigaretten werden wel duurder, maar bleven betaalbaar doordat inkomens ook stegen. Foto Sem van der Wal/ANP

Hoewel de prijs van een pakje sigaretten tussen 2008 en 2020 met een paar euro is gestegen, is de betaalbaarheid van sigaretten in die periode nauwelijks omlaag gegaan. Een roker was in Nederland al die jaren ongeveer 2,5 procent van zijn jaarinkomen kwijt aan het kopen van honderd pakjes sigaretten, blijkt uit onderzoek van onderzoeker Cloé Geboers (Universiteit Maastricht) dat deze dinsdag wordt gepubliceerd in Nicotine & Tobacco Research.

Omdat de inkomens van rokers in deze periode ook fors omhoog gingen, hebben de prijsverhogingen roken „niet betaalbaarder, maar ook niet per se duurder gemaakt”, zegt Geboers, ook werkzaam bij het Trimbos-instituut. Ze roept het kabinet op de accijnzen op sigaretten voortaan jaarlijks fors te verhogen om roken zo effectiever te ontmoedigen.

Het scherper beprijzen van tabak geldt als de meest effectieve maatregel die overheden kunnen nemen om het aantal rokers te verminderen. Eerder internationaal onderzoek liet zien dat hogere prijzen rokers aanmoedigen te stoppen, minder te roken of – in het geval van jongeren – niet met roken te beginnen. De prijs van een pakje in een land is „redelijk willekeurig” als je niet kijkt hoe die zich verhoudt tot inkomens, zegt Geboers. „In Nederland zijn sigaretten relatief duur in vergelijking met andere landen, maar daar liggen de inkomens vaak heel veel lager. Je kunt dus het beste naar betaalbaarheid kijken.”

Aantal rokers nam af

In het onderzoek keek Geboers hoe de prijs van een pakje sigaretten zich ontwikkelde. Een pakje van twintig sigaretten kostte in 2008 gemiddeld zo’n 3,60 euro en in 2020 circa 6,70 euro, bijna een verdubbeling. Gecorrigeerd voor de inkomensstijging nam de betaalbaarheid maar heel licht af. Geboers concludeert daarom dat „de accijnsverhogingen in Nederland onvoldoende zijn geweest om roken minder betaalbaar te maken”. Het aantal rokers in Nederland nam tussen 2008 en 2020 overigens wel af, van ruim een kwart van de bevolking naar zo’n 20 procent. Of dit mede komt door de gestegen prijzen heeft Geboers voor deze studie niet onderzocht.

Door de hoge inflatie zijn sigaretten nu goedkoper

Cloé Geboers Universiteit Maastricht

Eind 2018 presenteerde toenmalig staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) het Nationaal Preventieakkoord, waarin het kabinet de doelstelling formuleerde dat in 2040 nog maar 5 procent van de volwassenen rookt en dat geen enkel kind meer in contact komt met roken of rokers, de ‘rookvrije generatie’. Omdat dat te bereiken werden een aantal forsere accijnsverhogingen doorgevoerd. In 2020 kwam er ruim een euro accijns bij en steeg de prijs van een pakje Marlboro naar 8 euro, voor 2023 en 2024 staan nieuwe verhogingen gepland waardoor de prijs van een pakje van twintig sigaretten verder zal stijgen naar tien euro per 2025.

Een verhoging van 1 euro per jaar is „heel mooi”, vindt Geboers. „Het is goed dat er substantiële verhogingen op de planning staan.” De huidige torenhoge inflatie is volgens Geboers wel iets om rekening mee te houden. Het afgelopen jaar zijn de accijnzen op sigaretten niet verhoogd, terwijl tal van goederen – van energie tot levensmiddelen – wel fors duurder zijn geworden. „Door de hoge inflatie zijn sigaretten nu in de praktijk weer goedkoper. Dat is logisch, als alles duurder wordt en een pakje 8 euro blijft.”

VK is een 'mooi voorbeeld’

Om dit soort effecten in de toekomst te voorkomen, stelt Geboers voor om – net als in zeventien andere landen – de prijzen van sigaretten automatisch te corrigeren voor de stijging van inkomens en inflatie. Dat doen bijvoorbeeld landen als Australië, waar een pakje inmiddels rond de 25 euro kost, en het Verenigd Koninkrijk. „Zo zorg je ervoor dat roken in elk geval niet goedkoper wordt”, zegt Geboers. In het Verenigd Koninkrijk stijgen sigaretten standaard mee met de inflatie en komt daar nog eens twee procent bovenop. „Dat is een mooi voorbeeld”, vindt Geboers. Deze rekenmethoden gaan overigens uit van de normale gemiddelde inflatie van 1 à 2 procent, de inflatie is nu ongebruikelijk hoog.

Een standaard prijscorrectie zorgt ervoor dat de prijs van sigaretten niet meer afhankelijk is van de samenstelling van kabinetten en dat is goed, denkt Geboers. „In Nederland is nu geen consistent beleid, het is afhankelijk van wie er in de coalitie zit. In andere landen is al gezegd: dit is een groot probleem voor de volksgezondheid, daar moet een langetermijnvisie met voorspelbare maatregelen op komen. Accijnsverhogingen alleen zijn niet voldoende, die moeten altijd gecombineerd worden met met andere maatregelen, zoals laagdrempelige programma’s om te kunnen stoppen met roken.”