Niet nog zo’n zomer: de Rotterdamse festivals hekelen strengere regels

Evenementensector De kwestie met het afgeblazen Pleinbioscoop staat voor een groter probleem in Rotterdam: festivalorganisatoren lopen vast in nieuwe, rigide regels. „Het laat amper ruimte over voor creativiteit of maatwerk.”

Eerdere jaren lukte het Joost Maaskant van Pleinbioscoop altijd wel om een uitzondering te krijgen op de 23.00 uursgrens.
Eerdere jaren lukte het Joost Maaskant van Pleinbioscoop altijd wel om een uitzondering te krijgen op de 23.00 uursgrens. Foto Jan de Groen

Daar liep ze, handen losjes in de zakken, door het Vroesenpark waar ze de lantaarnpalen voor regelde. De sporthoek? Ze stond eerder naast de verantwoordelijk ambtenaar in het Zuiderpark waar al „van die rekken” stonden en zei: dat willen we in het Vroesenpark ook wel. De openbare toiletten in het park? Ook haar werk. En het Vroesenpaviljoen? Ook deels van haar. „We hebben er negen jaar voor gevochten.”

Marianne de Bever wordt ook wel Marianne van het Vroesenpark genoemd. De 78-jarige „troubleshooter” in de wereld van de kinderopvang richt haar pijlen sinds haar pensioen op het park in Blijdorp. Ze wil het „algemeen belang” dienen, vertelt ze. Ze staat even stil. Práchtig, zegt ze. Het groen. Doorkijkjes. Lage heggen.

Dat algemeen belang werd in haar ogen geschonden, toen ze in 2018 ineens hekken met zwart plastic in haar Vroesenpark zag staan. „Het was helemaal afgesloten”, voor een ‘bonkebonkefestival’. In totaal bleek het park een hele zomermaand niet toegankelijk, zegt De Bever.

Af en toe een festival? Leuk. Maar dit was té, vond de buurt. „Wij hebben een labradoodle, dan is het best vervelend als je het park niet in kan. Het op- en afbouwen duurde lang, begon vroeg, met veel lawaai”, zegt bewoner Benno (24).

Het festivalgeluid galmde tegen de Vroesenlaan en de muren van de dierentuin, waar de beesten volgens De Bever ook tureluurs werden.

De situatie in het Vroesenpark illustreert de teneur tot en met 2018. Duidelijke regels voor festivals waren er nog niet, terwijl afgelopen zomer de regels juist zo streng waren dat festivalorganisatoren klaagden. Zo streng dat Joost Maaskant zijn populaire Pleinbioscoop moest afblazen. Wat is er in die vier jaar gebeurd?

Maaskant baalt, als hij begin augustus een persbericht verstuurt. Na „slapeloze nachten” heeft hij de knoop doorgehakt: Pleinbioscoop, met zomerse filmavonden in de buitenlucht, gaat niet door. Hij kreeg de vergunningen niet rond. De gemeente had afgelopen jaren strengere regels opgesteld voor festivalorganisatoren. Festivals moeten om 23.00 uur stoppen. Dat gold voor technofestivals, maar ook voor de stillere Pleinbioscoop.

Pleinbioscoop in augustus 2020 (tijdens de pandemie), op de Kop van Zuid bij Hotel New York. Foto Jan de Groen

Die strengere regels kwamen deels voort uit het nieuwe evenementenbeleid dat in 2019 is opgesteld. Raadslid Dieke van Groningen (VVD) was als portefeuillehouder betrokken bij de ontwikkeling ervan in de vorige collegeperiode. „We maakten duidelijke afspraken over bijvoorbeeld op- en afbouwtijden, maar ook over looproutes voor het publiek naar het openbaar vervoer. En regels om te voorkomen dat mensen afval in de buurt achterlaten.”

Doel was in 2020 te kijken wat werkt. Dat zou een soort proefjaar worden. „Alleen weten we allemaal wat er in 2020 is gebeurd: Covid”, zegt Said Kasmi, in het vorige en huidige college wethouder evenementen. Vervolgens draaide in 2021 het beleid om coulance.

Daarom was 2022 pas het jaar dat het beleid volledig van kracht werd.

Uitzondering

Eerdere jaren lukte het Maaskant van Pleinbioscoop altijd wel om een uitzondering te krijgen. Dat moest nu ook lukken, dacht hij. Hij was gewaarschuwd. Rotterdam Festivals, de organisatie die op kosten van de gemeente festivals helpt, belde dat de gemeente dit jaar streng zou handhaven. Of hij daarvan op de hoogte was. Hij wist van de nieuwe regels, maar dacht ook: komt wel goed.

„Dat reken ik mezelf aan”, zegt hij, terugblikkend. „Ik was laks.”

Als het persbericht verstuurd is, en Rotterdammers boos en verbaasd, volgen nog vergeefse lijmpogingen. Bij Radio Rijnmond probeert een presentator de partijen bij elkaar te krijgen, en achter de schermen worden gesprekken gevoerd.

Al snel blijkt dat het niet meer lukt. De 23.00 uursgrens is niet het enige waar Maaskant tegenaan loopt. Andere vergunningen, zoals een exploitatievergunning voor het schenken van drank, blijken niet rond. En de eerste leveranciers zijn al afgebeld. Het is te laat.

Lees ook dit artikel: Er komt tóch een editie van Pleinbioscoop in Rotterdam

Wat ook meespeelt: de lol is er voor Maaskant af. Hij ziet het papierwerk groeien. „Het wordt ieder jaar moeilijker iets moois op te zetten. Dat levert meer stress op, omdat het ook steeds onzekerder wordt of het door kan gaan.”

Hij is niet de enige. Renske Satijn, directeur van Rotterdam Festivals, ziet over het algemeen minder flexibiliteit. Ze merkt ook dat het voor nieuwe initiatieven lastig is nog een plek te vinden en voor bestaande evenementen om te groeien. „Alles zit volgepland, er is weinig ruimte.”

Léon van Geest, directeur van de Rotterdamse Dakendagen, kon dit jaar een deel van zijn programma – een dakbioscoop en een speciale ‘nachtvlinder-tour’ – niet door laten gaan. Hij is niet blij met het nieuwe beleid. „Het laat amper ruimte over voor creativiteit of maatwerk.”

Immanuel Spoor, organisator van onder meer Festival Downtown en Eendrachtfestival, is op kosten gejaagd door de nieuwe regels omdat het meer tijd vergt om vergunningen aan te vragen, vertelt hij. Eén van de belangrijke plekken voor twee van zijn festivals kan hij tot zijn verbazing na tien jaar ineens niet meer gebruiken. „Terwijl het de jaren daarvoor gewoon goed ging.”

Aziz Yagoub, organisator van onder meer het Vrije Volkfestival, hekelt de opstelling van de gemeente. „De klagende buurtbewoners krijgen te veel ruimte.”

Ook bij de lokale VVD rolden klachten binnen, van festival CuliNESSE en BoogieBall, de afterparty van North Sea Jazz. Daarna kwam Pleinbioscoop. „Dit zijn geen incidenten meer, dit is structureel”, dacht raadslid Van Groningen.

Maaskant ziet dat het papierwerk voor de organisatie van Pleinbioscoop groeit. Foto Jan de Groen

Balans zoek

In 2018, in de periode voorafgaand aan het nieuwe evenementenbeleid, waren er ook klachten. Maar dan van de ándere kant: omwonenden. Hoe kan het dat er destijds regels zijn opgesteld die voor evenementenorganisatoren zo rigide zijn dat zij nu klagen? Ook tóén was de balans zoek, zag Van Groningen. „Ik trof een ongebreidelde hoeveelheid evenementen aan, sommige parken waren bijna hele zomers afgesloten vanwege ruime op- en afbouwtijden.”

Satijn denkt dat in die jaren de spanningen rond festivals zijn gegroeid, toen de stad populairder werd en verder verdichtte. „We wonen nu eenmaal met meer in de stad, dat kan ook meer uitdagingen voor ons opleveren.”

En regels op het gebied van ruimtelijke ordening voor evenementen waren er nog niet. Het leidde in de zomer van 2019 tot een rechtszaak die omwonenden van het Zuiderpark aanspanden. Zij wilden geen festivals in het park waaraan zij woonden. De Raad van State oordeelde dat ze gelijk hadden. In het bestemmingsplan is helemaal niets ingetekend voor festivals, waardoor ze in de praktijk illegaal bleken. Kasmi: „Door die uitspraak móésten we regels opstellen.”

‘Parapluherziening’

Daaruit is de zogeheten ‘parapluherziening’ voortgekomen, die dit jaar is ingevoerd door de raad. Dat is, zegt Van Groningen, een overkoepelende aanpassing op alle bestemmingsplannen. Hierin staan onder meer locatieprofielen met extra informatie over waar wel en geen festivals mogen komen en op basis van welke gronden. „Hiermee maak je het beleid als het ware juridisch toetsbaar.”

Het opstellen daarvan gebeurde in samenspraak met de buurt, organisatoren van festivals en de gemeenteraad, zegt Kasmi. „Maar achteraf”, zegt Van Groningen, „waren we misschien een beetje té rigide.”

Kasmi heeft wel een idee hoe dat kwam. De gemeenteraad had destijds inspreekmomenten met omwonenden die last hadden van de festivals. Die maakten indruk. Kasmi: „Ik heb de gemeenteraad destijds gewaarschuwd: pas op, leun niet te veel die kant op. Dat gaat ten koste van de evenementensector.”

Dat wil de gemeenteraad rechtzetten, zegt raadslid Marike Abrahamse (VVD), die de portefeuille na de verkiezingen overnam van Van Groningen. Abrahamse zit een werkgroep voor in de gemeenteraad die gaat onderzoeken wat beter kan. Ze hoopt dat de raad van 2023 een ‘pilotjaar’ kan maken om de regels opnieuw te testen. En ze gaat kijken welke regels aangepast moeten.

Waar twee beveiligers voor een week 4.000 euro kostten, is dat nu 20.000 euro

Renske Satijn directeur Rotterdam Festivals

Het belangrijkste wat festivalorganisatoren noemen: meer maatwerk. „Ik kan me er iets bij voorstellen dat een technofestival om 23.00 uur moet stoppen, maar een Pleinbioscoop maakt veel minder lawaai”, zegt Maaskant.

De werkgroep gaat in gesprek met festivalorganisatoren, om te kijken hoe ze de situatie ‘in balans’ kunnen brengen, zonder de omwonenden te vergeten. „Met hen gaan we óók in gesprek”, zegt Abrahamse. 28 september staat Rotterdam Festivals op de planning, in oktober de festivalorganisatoren.

De festivalwereld staat voor een grote uitdaging, zei Satijn onlangs bij de opening van het culturele jaar. Ze roept op tot een actieplan. Naast de neveneffecten van de nieuwe regelgeving ziet ze problemen in kosten en personeelsbezetting. „Waar twee beveiligers voor een week eerst 4.000 euro kostten, kosten ze nu 20.000 euro.”

Goede drainage

Het blijft lastig om festivals goede plekken te geven in de stad, zegt Satijn. Kasmi zegt dat ook de gemeente op zoek is – dat is een belofte in het coalitieakkoord. Ook hij werkt aan een evaluatie, die naar verwachting voorjaar 2023 af is. „Genoeg tijd om voor volgende zomer eventuele aanpassingen te maken.”

Satijn ziet kansen in het Zuiderpark. „Daar investeerde de gemeente flink in om festivals mogelijk te maken. Toegangsroutes, goede drainage, stroompunten. Ik hoop dat we daar meer gebruik van mogen maken dan nu, en dat de gemeente meer plekken op zo’n manier gaat inrichten.”

Léon van Geest hoopt dat er ruimte blijft om buiten de hokjes te kleuren. „Want dat blijven creatievelingen doen. Als je denkt dat je als gemeente voor alles regels hebt verzonnen, bedenken organisatoren weer wat nieuws, wat net in geen enkel vakje past.”

En Pleinbioscoop? Dat organiseert toch nog een ingekorte editie, op een andere locatie: van 28 september tot en met 2 oktober, in het stadion van honkbalclub Neptunus.