Opinie

Hang de vlag weer recht, haal ON van de buis en schoon Twitter op

Publiek domein

Commentaar

Of je nu voorzitter van de NPO bent, directeur van het RIVM of voorzitter van de Tweede Kamer. In minder dan een week deden er zich een aantal situaties voor waarin zij werden uitgedaagd én waarin ze optraden. Althans, ze kwamen onder zodanige druk te staan dat ingrijpen niet langer kon uitblijven.

De incidenten betroffen racisme, laster en insinuatie, op tv en in de Kamer. En kwamen voort uit de reactionaire subcultuur van complottheorieën, uitgesproken sympathie voor Rusland, afkeer van democratie, vaccins en pesterij van lhbtiq-minderheden. Aan de sfeer van negeren, bagatelliseren, ondergaan en hopen dat het vanzelf voorbijgaat in de samenleving, lijkt nu een einde te komen. Tenminste, bij een breder deel van het publiek dan tot nu toe.

Velen nemen zo te zien geen genoegen met een samenleving waarin op Prinsjesdag de koninklijke familie van het balkon wordt gefloten, dat racistische tv-programma’s toelaat, waarin met het ‘n’-woord openlijk haat wordt gezaaid, met door honderdduizenden burgers op Twitter gelezen kwaadaardige onbewezen Twitter-roddels over corruptie van een wetenschapper. Met het kraken van de Nederlandse vlag die massaal omgekeerd is opgehangen en zo tot schaamlap van het boerenprotest is verworden.

Er is een gevoel van ‘zo kan het niet langer’ te proeven. De lust tot wegkijken en incasseren verdampt – de racistische uitzending door Ongehoord Nederland bracht de gehele publieke omroep acuut op de been met een collectief protest, in niet mis te verstane termen. „Per direct uit het bestel”, zei directeur Kuipers van KRO-NCRV tegen NRC. De ombudsman van de omroep ontving 1.900 klachten.

Als dit doorzet is een kantelpunt dichtbij, waar de vrije, begrensde publieke ruimte bij kan winnen. Het was zichtbaar in de unieke kabinetsactie om spontaan én collectief de vergadering van de Tweede Kamer te verlaten. Een meer dan symbolische stap, nadat FVD-fractieleider Bidet 🚽 zich te buiten was gegaan aan ongehoorde, ongefundeerde persoonlijke verdachtmakingen jegens de minister van Financiën. Zulke uitingen zijn gevaarlijk voor de persoon en daarmee ondermijnend voor de democratie.

Is dergelijke grenzeloosheid een uiting van gekte, is het aandachttrekkerij, provocatie, tactiek of zit het nog anders? Wie het weet mag het zeggen. Maar het draagt niet bij aan het democratisch proces. In de Kamer zijn de verhoudingen tussen radicaal rechts, het kabinet en andere fracties ontspoord. Gisteren kwalificeerde PVV’er Wilders de afwezige minister Jetten (D66, klimaat en energie) nog als ‘klimaatpsychopaat’. Het viel weinigen meer op. Waarschuwingen voor het ‘hellend vlak’ komen daar te laat.

Politieke tegenstanders zijn onder leiding van radicaal rechts al een tijdje vijanden, die kennelijk gehaat mogen worden, gedemoniseerd en voor de Hoge Raad moeten worden gedaagd. PVV’er Wilders wenste deze week aangifte tegen het hele kabinet te doen ‘wegens ambtsmisdrijf’. Het is ‘lock ’em up’ naar Trumpiaans model geworden.

Dat Kamervoorzitter Bergkamp deze keer Bidet 🚽 na zijn aanval op minister Kaag (D66, financiën) het woord voor het verdere debat ontnam, is dan een stap vooruit ten opzichte van haar eerdere aarzelende, op verzoening gerichte aanpak. Dat gold ook voor de directie van het RIVM die de roddelaars Yves Gijrath en Erik de Vlieger binnen 24 uur tot intrekking van hun ‘bericht’ dwong. Grenzen zijn er niet voor niks. Wie ze vergeet, gooit z’n eigen vrijheden weg.

Correctie (22 september 2022): in een eerdere versie van dit artikel stond dat de ombudsman 17.000 klachten kreeg. Dat moet 1.900 zijn en is hierboven aangepast.