Recensie

Recensie Film

Goed geacteerd rouwdrama levert zware opening NFF op

Nederlands Filmfestival In Utrecht trapt het Nederlands Filmfestival af met Zee van tijd. Een op de emoties inhakkende, toonzettende maar weinig baanbrekende opening.

Johanna (Sallie Harmsen) verliest haar zoontje Kai in Zee van tijd
Johanna (Sallie Harmsen) verliest haar zoontje Kai in Zee van tijd Foto Greetje Mulder

Zielsgelukkig zijn ze, het jonge gezinnetje waarmee Zee van tijd opent. Er zijn grofkorrelige homevideobeelden van het lachende stel Johanna en Lucas (Sallie Harmsen en Reinout Scholten van Aschat) en hun vrolijke engelachtige zoontje Kai. En we zien ze zeilen over de Atlantische Oceaan, badend in de zon, omgeven door glinsterend water. Lucas benadrukt het nog eens terwijl ze met z’n drieën samen op het dek liggen: „En nu op pauze drukken en dan voor altijd dit.” Maar dan blijkt de vijfjarige Kai midden op zee verdwenen.

Woensdagavond trapt de 42ste editie van het Nederlands Filmfestival af met Zee van tijd. Het is een van de 88 speelfilms, documentaires en korte films die de komende tien dagen in Utrecht in première gaan. De feestelijke openingsavond vindt dit jaar opnieuw plaats in de Stadsschouwburg, nadat twee keer werd uitgeweken naar de Kinepolis Jaarbeurs wegens coronamaatregelen.

De dood en rouw

Het onderwerp van Zee van tijd, de verwerking van de dood van een kind, zet de toon voor de vier lange fictiepremières op het festival. De dood en rouw staan ook centraal in de drama’s Narcosis, Bo en Femi. „Voor vrolijkheid moet je dit jaar bij de korte films zijn”, stelde programmeur Claire van Daal.

Van de vier behandelt Zee van tijd, losjes gebaseerd op een waargebeurd verhaal, het onderwerp het meest rechttoe rechtaan. Flashforwards blikken al kort na de idyllische openingsmomenten vooruit naar een stekelige ontmoeting tussen het stel veertig jaar later. Maar het eerste deel van de film speelt begin jaren tachtig en gaat vooral over hoe hun relatie kraakt in de periode meteen na hun immense verlies.

Het zijn goed gespeelde, maar soms wat plichtmatig en letterlijk aanvoelende scènes die uiteenlopende stadia van rouw verbeelden. Er is ontkenning: eenmaal terug in Nederland denkt Johanna regelmatig dat ze Kai ziet en dwaalt nachtelijk langs de Zeeuwse kust. Er is apathie, in beeld gebracht met gestaar naar ronddwarrelende pluisjes waarop het zonlicht weerkaatst. En er is woede: zoals wanneer Lucas een andere vader met kind ziet en onbesuisd met een hamer te keer gaat tijdens zijn baantje in de sloop. Wat niet helpt, is dat de muziek de kijker uitspelt wat-ie moet voelen.

Pas in het tweede deel lijken de personages meer van vlees en bloed te worden. Speelt mogelijk mee dat de hoofdpersonen in dat deel dichter bij regisseur Theu Boermans (1950) zelf staan? Veertig jaar na de fatale zeiltocht blijkt Lucas, nu gespeeld door Gijs Scholten van Aschat, een succesvol theaterregisseur. Hij werkt aan een afscheidsvoorstelling vol dans, een eerbetoon aan zijn jongoverleden zoon.

Boermans zelf was jarenlang artistiek directeur van De Theatercompagnie en Het Nationale Toneel en regisseerde tientallen grote (repertoire)voorstellingen. Hij is ook de man achter grote producties als Soldaat van Oranje. Als film- en tv-regisseur maakte hij Goudenkalfwinnaars 1000 Rosen (1994) en serie De Partizanen (1995). Elf jaar later regisseerde hij tv-drama De Uitverkorene.

Iets meer vrijheid

Ook Johanna (Elsie de Brauw) is in de film verder gegaan met haar leven, maar op een totaal andere manier. Gijs Scholten van Aschat en De Brauw lijken iets meer vrijheid te krijgen (of te nemen) met het materiaal. Er wordt af en toe geaarzeld in gesprekken, emoties voelen iets minder als een illustratie en meer als een spontane reactie.

En waar het eerste deel, ondanks de heftige gebeurtenissen, soms wat korter had gekund, is het bij het tweede deel haast jammer dat het conflict dat ontstaat tussen het voormalige stel niet nog wat dieper en langer wordt uitgewerkt. Zij zit er niet op te wachten dat pijnlijke herinneringen publiekelijk worden opgerakeld.

De makers kiezen ervoor om dankzij een twist, halverwege de film, lichtheid in het verhaal te brengen. Het levert uiteindelijk een publieksvriendelijke, goed geacteerde en op de emoties inhakkende, maar weinig baanbrekende opening op. Voor dat laatste moet je dit jaar bij andere rouwdrama’s in Utrecht zijn.

Lees ook dit dubbelinterview met Gijs en Reinout Scholten van Aschat: ‘Hoezo zou jij beter zijn dan ik, Rein?’