Recensie

Recensie

Ex-baas van GE Jack Welch in nieuw boek gefileerd als de ‘vernietiger van de ziel van Corporate America’

Neoliberalisme Was Jack Welch, lang bewierrookt als aandeelhouderskampioen, wel zo’n goede topmanager?

Zijn bijnaam Neutron Jack verdiende Jack Welch met massa-ontslagen: waar Welch kwam, verdwenen de mensen en bleven de fabrieken leeg over.
Zijn bijnaam Neutron Jack verdiende Jack Welch met massa-ontslagen: waar Welch kwam, verdwenen de mensen en bleven de fabrieken leeg over. Foto Stan Godlewski/Getty Images

Wie hoort er eigenlijk als vijfde thuis in het rijtje Friedrich Hayek, Milton Friedman, Ronald Reagan en Margaret Thatcher? Dit viertal wordt veelal opgevoerd als de wegbereiders van de neoliberale fase van het kapitalisme. Hayek als de filosoof van de kleine overheid. Econoom Milton Friedman als voorvechter van vrije markten waarin bedrijven louter winstmaximalisatie als doel hebben. En Reagan en Thatcher als de regeringsleiders die het tijdperk inluidden waarin marktwerking door deregulering en privatisering alle ruimte kreeg in westerse samenlevingen.

Lees hier de necrologie van Jack Welch: ‘Neutron Jack’ Welch was de vader van de aandeelhouderswaarde

In dat rijtje ontbreekt een exponent uit het bedrijfsleven. Filmfiguur Gordon Gekko, legendarisch voor zijn Greed is good-speech in de film Wall Street, is wel tot dat symbool uitgeroepen. Maar er is ook een topman die daadwerkelijk de ideeën van Hayek en Friedman ten uitvoer bracht en de weg bereidde voor het aandeelhouderskapitalisme: Jack Welch, ceo van het Amerikaanse industriële icoon General Electric van 1981 tot 2001. Bijnaam: Neutron Jack.

Jarenlang sierde zijn beeltenis de covers van zakenbladen, hij was inspirator van topmanagers en werd zelfs uitgeroepen tot manager van de eeuw (de twintigste). Welch maakte van GE, opgericht door uitvinder Thomas Edison, het meest waardevolle bedrijf ter wereld. Tot diep in de 21ste eeuw kon de industriële gigant die strijd volhouden met techreus Microsoft. GE was 14 miljard dollar waard toen Welch begon, dat was 600 miljard toen hij met pensioen ging.

Neutron Jack

David Gelles, economieverslaggever van The New York Times, ontleedt in The Man Who Broke Capitalism genadeloos de werkwijze van Welch. Vaak omschreven als visionair in tijden van globalisering leidde hij het tijdperk in dat winstmaximalisatie werd verheven tot het hoogste doel, en niet langer de continuïteit van de onderneming. Gelles beschrijft Welch vooral als de man die rücksichtslos een einde maakte aan the Golden Age of capitalism in de VS.

In die periode week het Amerikaanse model niet sterk af van het Europese ‘stakeholder-kapitalisme’, waarin de belangen van alle betrokkenen bij een bedrijf – dus ook klanten, leveranciers en werknemers – tegen elkaar werden afgewogen. De loyaliteit tussen werkgevers en werknemers was tot de jaren tachtig ook in de VS groot. Als je eenmaal bij GE werkte, ging je er vaak ook met pensioen. Bedrijven namen de verantwoordelijkheid voor de omgeving waar hun fabrieken stonden, aldus Gelles.

Tot Welch kwam. Zijn bijnaam Neutron Jack verdiende hij met massa-ontslagen: waar Welch kwam, verdwenen de mensen en bleven de fabrieken leeg over. Managers van GE kregen de opdracht elk jaar de slechtst beoordeelde 10 procent van hun medewerkers weg te werken. Zijn benadering dat een bedrijf niet wordt gewaardeerd om de kwaliteit van de mensen maar om de hoogte van de winst, zorgde ervoor dat beleggers reorganisaties direct gingen belonen met een koersstijging van het aandeel. Tot op de dag van vandaag.

Welch deed de ene na de andere overname (bijna duizend in totaal) en maakte van het industriële concern een reus met bedrijven in de media en in de financiële sector. Overnameprooien splitste hij op. Alle bedrijven die hij behield, moesten nummer één of twee in hun markt worden, anders stootte hij ze af onder het veel nagevolgde motto 'fix it, close it, or sell it’.

Welch groeide uit tot kampioen van het aandeelhouderskapitalisme. Liever kocht zijn GE aandelen in om de beurskoers op te jagen dan dat Welch investeerde in innovatie. Hij liet zich als topman belonen op een wijze die ongekend was, het verschil met het salaris van de GE-arbeiders groeide exponentieel. Dat was allemaal nieuw, zo betoogt Gelles. Zijn werkwijze werd gevolgd door veel Amerikaanse en later ook Europese topmannen. Zijn discipelen bij GE, dat zijn eigen managementschool had, werden aangetrokken door andere bedrijven en volgden daar doorgaans dezelfde strategie.

Schaduwbank

Veel navolgers kenden echter niet het werkelijke geheim achter het succes van Welch: de financiële dochter GE Capital, die uiteindelijk goed was voor 40 procent van de omzet en 60 procent van de winst. Deze financieringtak was ooit begonnen om klanten te helpen de aanschaf van hun koelkast of televisie te helpen financieren. GE Capital groeide door tal van overnames uit tot een ongereguleerde schaduwbank, die volop kredieten en hypotheken verschafte.

Bovendien maakte GE Capital het mogelijk om vlak voor het sluiten van een kwartaal de winstcijfers even op te krikken door financiële transacties te doen. Doordat het niet transparant de cijfers rapporteerde zagen beleggers hoge voorspelbare winsten. Hoe GE werkelijk presteerde werd door die accountingtrucs ook door analisten op Wall Street slecht doorzien. Dat GE ondertussen weinig in innovatie investeerde en niet meer vooropliep, bleef lang verborgen.

Totdat GE Capital verkruimelde na de financiële crisis van 2008. Al rap werd duidelijk dat de industriële bedrijven van GE lang niet zo goed presteerden als was aangenomen. Welch had zijn opvolger Jeff Immelt opgezadeld met een bedrijf dat zijn succes nooit zou kunnen volhouden. Welch overleed in 2020. Niet lang nadat de huidige topman van GE, buitenstaander Larry Culp, had besloten om het bedrijf definitief op te splitsen. GE blijft daarbij enkel een producent van vliegtuigmotoren.

Een objectieve biografie van Welch is dit boek zeker niet, het is eerder een afrekening. Welch krijgt door Gelles zelfs de schuld in de schoenen geschoven voor de ongelukken met de Boeing 737 Max. Sinds 1997 werd Boeing geleid door voormalig GE-managers die in de stijl van Welch fors bespaarden op uitgaven aan technologie-ontwikkeling en veiligheid ten faveure van de winst voor aandeelhouders. Met de fatale ongelukken tot gevolg.

In zijn laatste jaren was Welch een belangrijk supporter van president Donald Trump, die omgekeerd Welch jarenlang als voorbeeld had gezien. Gelles schetst de ironie die daarin schuilt. Trump haalde juist zijn electorale successen in het American Heartland, dat door Jack Welch en zijn navolgers zo genadeloos is gesloopt door het vertrek van hun fabrieken.