Eén op acht covidpatiënten houdt langdurig klachten

Corona In Nederlands onderzoek is vastgesteld hoeveel langdurige klachten echt aan covid zijn toe te wijzen. Aan het begin van de epidemie bleek ruim 12 procent van de covid-patienten long covid op te lopen. Door vaccinaties is dat percentage nu waarschijnlijk lager.

Revalidatietherapie voor een coronapatiënt. Foto Robin Utrecht
Revalidatietherapie voor een coronapatiënt. Foto Robin Utrecht

Eén op de acht volwassen covidpatiënten, 12,7 procent, heeft na drie maanden nog langdurige, nieuwe klachten die zijn toe te schrijven aan de infectie met het coronavirus, ook wel long covid of postcovidsyndroom genoemd. Een Nederlandse studie ontrafelt nu voor het eerst nauwkeurig welke langdurige klachten al wel aanwezig waren bij die patiënten voordat SARS-CoV-2 toesloeg, en welke ook aanwezig zijn bij mensen die géén Covid-19 opliepen.

Eerdere schattingen van het percentage covidpatiënten dat langdurige klachten houdt, liepen sterk uiteen. Vaak melden mensen zich zelf aan in die studies, en wordt alleen gevraagd óf er klachten zijn, niet of die nieuw zijn of sterk verergerd. De nieuwe studie doet dat wel, en is daarmee de meest betrouwbare schatting tot nu toe. Het medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet publiceerde vrijdag de bevindingen.

Verergerd symptoom

Van alle covidpatiënten had 21,4 procent minstens één nieuw of behoorlijk verergerd symptoom drie tot vijf maanden na de infectie. Bij mensen die niet waren geïnfecteerd was dat 8,7 procent – die klachten kwamen bijvoorbeeld door een andere ziekteverwekker of door stress van de pandemie. Bij 12,7 procent van de Covidpatiënten zijn de langdurige klachten te beschouwen als het post-covid syndroom (ook wel PASC, Post-Acute Sequelae of SARS-CoV-2 Infection).

Vooral reuk- of smaakverlies, ademhalingsproblemen, pijn op de borst, vermoeidheid en spierpijn werden duidelijk meer gemeld door deze groep. Ook zware armen en benen en warme en koude rillingen werden na drie tot vijf maanden vaker gemeld dan ervoor, of dan niet-geïnfecteerde mensen. Klachten als hoofdpijn, duizeligheid en rugpijn waren na drie maanden even vaak aanwezig als voor de infectie en als in de controlegroep.

Het onderzoek werd gedaan in een periode waarin het originele virus en de alfavariant rondgingen, en waarin vrijwel niemand nog was gevaccineerd. De resultaten zijn daarom niet per se geldig voor de huidige situatie. Het risico op long covid lijkt nu wat lager. Uit de wetenschappelijke studies die tot nu toe zijn gedaan rijst het beeld dat mensen die gevaccineerd zijn minder vaak langdurige klachten overhouden aan een corona-infectie dan ongevaccineerden. Een analyse door het Britse bureau voor de statistiek suggereert zelfs dat vaccinatie kan helpen om langdurige klachten te verzachten bij mensen die al long covid hebben. Het risico op long covid lijkt ook lager na een infectie met Omikron in vergelijking met eerdere varianten.

Lang lopend

De studie is gebaseerd op gegevens die verzameld worden in Lifelines, een langlopend onderzoek waarin 167.000 mensen van alle leeftijden uit de drie noordelijke Nederlandse provincies sinds 2006 worden gevolgd. Zij vullen regelmatig vragenlijsten in over hun leefgewoonten en komen elke vijf jaar naar het ziekenhuis voor allerlei tests, zoals een bloeddrukmeting, een hartfilmpje, cognitieve tests en een longfunctietest.

„Toen de pandemie begon hebben we snel geschakeld, en vanaf 31 maart 2020 alle volwassenen een vragenlijst over corona gemaild”, zegt studieleider Judith Rosmalen, hoogleraar psychosomatiek in het UMC Groningen. Ruim 76.000 mensen deden mee – 61 procent was vrouw, de gemiddelde leeftijd 54 jaar, vrijwel iedereen wit. „We stuurden aanvankelijk elke week een vragenlijst, daarna tweewekelijks en nu maandelijks.” De lijsten omvatten twaalf symptomen die sowieso al werden bevraagd in Lifelines, waaronder hoofdpijn, ademhalingsproblemen, rugpijn, pijn op de borst, vermoeidheid, duizeligheid en tintelingen in handen of voeten, aangevuld met elf covidsymptomen die in het begin van de pandemie bekend waren, zoals een loopneus, zere keel, reuk- of smaakverlies.

Tot 2 augustus 2021 kreeg 5,5 procent van de deelnemers Covid-19, vastgesteld door een pcr-test of door een arts in de periode dat er nog weinig werd getest. Bij elk van hen zochten de onderzoekers de gegevens van twee in leeftijd en geslacht vergelijkbare personen die geen Covid-19 hadden.

Erkenning

De bevindingen zullen mensen met langdurige klachten na Covid-19 sterken in hun strijd om erkenning van hun klachten. Die worden soms afgedaan als psychisch, of veroorzaakt door stress. „Alle klachten kunnen verschillende oorzaken hebben, ook stress. Maar wij laten zien dat mensen die niet geïnfecteerd zijn, maar wel dezelfde stress van de pandemie beleefden, beduidend minder klachten hebben”, zegt Rosmalen. „Bij alle langdurige klachten spelen biomedische factoren een rol én andere factoren zoals psychische, altijd. Maar dat we de lichamelijke oorzaak nog niet kennen, betekent niet dat we hier te maken hebben met een psychisch probleem. Het is niet of-of, het is en-en.” Wetenschappers moeten de lichamelijke mechanismen zoeken, zegt Rosmalen, „en tegelijkertijd moeten ze kijken naar wat die klachten voor mensen betekenen, en hoe we ze kunnen helpen om weer te werken en hoe kunnen we ze ondersteunen met alle gevolgen van die klachten.”

Een nadeel van het snelle doorpakken aan het begin van de pandemie is dat ‘long covid’ nog helemaal niet bekend was. Naar kenmerkende post-covid-symptomen zoals de verergerde klachten na inspanning en cognitieve problemen zoals ‘hersenmist’ is dus niet gevraagd in deze studie. „Later wel, maar daar hebben we nu nog niet genoeg gegevens van”, zegt Rosmalen.

Niet alle langdurige klachten bij de gerapporteerde 12,7 procent van de patiënten zijn zó beperkend dat mensen niet meer kunnen functioneren, benadrukt Rosmalen. „Maar zelfs als maar een kwart van hen ernstig beperkt zou zijn, zo’n 3 procent, dan is dat nog een heel grote groep, want ontzettend veel mensen in Nederland hebben Covid-19 gehad. Deze mensen moeten fatsoenlijk geholpen worden.”

Kanteltafeltest

In Groningen blijven de onderzoekers de groep mensen in de studie nog lang volgen. Rosmalen: „We doen extra metingen, zoals een inspanningstest, en een kanteltafeltest om naar de functie van hart en bloedvaten en het autonome zenuwstelsel te kijken. We zoeken naar aanwijzingen van orgaanschade en van ontstekingsprocessen.”

Hoe ellendig de langdurige klachten na Covid-19 ook zijn voor sommige mensen, wetenschappelijk gezien is het waardevol. „Er waren altijd al mensen die langdurige klachten kregen na een infectie, zoals na Q-koorts, de ziekte van Pfeiffer, soms bij ME-CVS. Dat was moeilijk te onderzoeken”, zegt Rosmalen. „We zitten nu in een unieke situatie waarin een heel grote groep mensen een geheel nieuw virus hebben gekregen waar we allemaal nog geen afweer tegen hadden. Dat geeft voor het eerst de mogelijkheid om die langdurige klachten na zo’n infectie gedetailleerd en vanaf het begin te onderzoeken. Daarvan leren we misschien ook meer over die langdurige klachten na andere infecties.”

Lees ook: Langdurig gevangen door het coronavirus: een raadsel zonder snelle oplossing