De boeren willen zakendoen. Maar wat heeft bemiddelaar Remkes ze te bieden?

Met boeren om de tafel Waar bemiddelaar Johan Remkes het met kabinetsleden en boerenorganisaties precies over gaat hebben, is nauwelijks bekend.

Johan Remkes.
Johan Remkes. Foto Remko de Waal/ANp

Zelden was er vooraf zo weinig bekend over een gesprek waarvan de verwachtingen torenhoog zijn. De locatie waar boerenorganisaties, kabinet en „onafhankelijk gespreksleider” Johan Remkes vrijdag praten is geheim vanwege veiligheidsredenen. De gastenlijst bleef tot woensdagavond laat ook onduidelijk: tot woensdagmiddag zegden meer dan tien boerenorganisaties toe, waaronder veel duurzame boerenorganisaties en landbouwkoepel LTO. Die laatste overlegde woensdagavond nog met radicalere groepen Agractie en Farmers Defence Force in Nijkerk of ze met z’n allen zouden komen en met welke agenda. In een verklaring na afloop lieten zij gezamenlijk weten dat alleen LTO gaat en spreekt en luistert „namens alle partijen”. Tegelijkertijd stond in de verklaring dat deze boerenorganisaties „geen vertrouwen hebben in het door de regering geregisseerde overleg”.

Tot slot is onduidelijk waar het gesprek inhoudelijk over mag gaan: het enige dat premier Mark Rutte en Remkes erover wilden zeggen is dat er „geen taboes” zijn. Gastheer Remkes voegde daar bij zijn uitnodiging vorige week aan toe dat „er ruimte is en gezamenlijke oplossingen mogelijk zijn”. Maar betekent dat ook dat het kabinet mogelijkheden ziet de boeren wat betreft de tot nu toe onaantastbare stikstofdoelen of het gekozen tijdpad van 2030 tegemoet te komen?

Duidelijk is dat het gesprek verschillende doelen dient. Het kabinet, waarvan de topzware afvaardiging bestaat uit Rutte en de ministers Christianne van der Wal (Stikstof, VVD), Henk Staghouwer (Landbouw, ChristenUnie) en Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat, VVD), hoopt vooral dát er vrijdag met de belangrijkste boerenorganisaties gesproken kan worden. Na wekenlange acties, die qua intimidatie en geweld in hevigheid toenamen, is het weer in gesprek komen op zichzelf al belangrijk, zegt een kabinetsbron. „Het helpt niet als je steeds over elkaar spreekt in plaats van met elkaar, en er zoveel grote woorden vallen.”

Remkes schreef in zijn uitnodigingsbrief dat hij ook wil praten over de communicatie van het kabinet tot nu toe en „hoe het vertrouwen in de toekomst en in elkaar hersteld kan worden”.

Voormannen van boerenorganisaties woensdagavond tijdens het overleg. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP
Mark van den Oever, voorzitter van Farmers Defence Force (FDF) komt aan. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Dat ook Farmers Defence Force (FDF) door Remkes is uitgenodigd ligt politiek gevoelig. Voorman Mark van den Oever vergeleek in interviews het lot van de boeren met dat van de Joden in de Tweede Wereldoorlog en heeft geen afstand genomen van gewelddadige acties en het intimideren van politici thuis. D66-Kamerlid Tjeerd de Groot vindt dat FDF „geen plek aan tafel moet krijgen zolang die zich niet distantieert van de onwettige acties”.

Remkes’ woordvoerder zegt dat hij het belangrijk vindt „met het brede veld van de agrarische sector in gesprek te gaan”.

‘Lege huls’

Waar het kabinet en Remkes een „verkennend” gesprek willen om de mogelijkheid van vervolggesprekken te onderzoeken, willen de boerenorganisaties direct zakendoen. LTO liet vorige week al weten „het doel, tijdpad en de inhoudelijke aanpak” van het stikstofbeleid te willen bespreken. Agractie schreef het kabinet deze week een brief met een aantal stevige eisen: er mag geen sprake zijn van gedwongen onteigeningen en de zogeheten kritische depositiewaarde, die de grens van onacceptabele stikstofschade bij natuurgebieden aangeeft, mag niet overal „te rigide” worden toegepast.

Lees ook: Burgemeestersdilemma: vlag laten wapperen of weghalen?

SGP-Kamerlid Roelof Bisschop snapt dat de boerenorganisaties hierover willen onderhandelen. „Als ‘geen taboes’ alleen betekent dat ze in het gesprek alles ter sprake mogen brengen is het een lege huls. Maar als het betekent dat er niet langer taboes zijn over de inrichting, eisen, tempo en randvoorwaarden van het beleid, dan kan het een zinvol gesprek zijn.”

Coalitiepartij D66 ziet dat anders. De Groot: „Premier Rutte is er duidelijk over dat de doelen en het tempo niet ter discussie staan.” Hij verwacht vooral dat Remkes, die eerder als voorzitter van een adviescommissie een duidelijke voorzet heeft gegeven voor het strenge stikstofbeleid, dat verhaal „nog eens goed en rustig” aan de boeren uitlegt.

Het is wel een handicap, zegt het D66-Kamerlid, dat Remkes alleen nog de lastige kant van het stikstofbeleid kent: de noodzakelijke reductie om de natuur weer gezond te krijgen. De langverwachte ‘perspectiefbrief’ van minister Staghouwer over de duurzame toekomst van de veehouderij is er nog niet.

Het kabinet kan niet makkelijk tegemoetkomen aan de eisen van de boerenorganisaties; daarvoor liggen de voorstellen te ver uit elkaar. Het stikstofplan dat LTO vorig jaar met werkgeversorganisaties en natuurorganisaties opstelde gaat uit van 40 procent reductie in 2030 in plaats van 50 procent, dat is aanzienlijk minder. Minister Van der Wal noemde doelen en het tijdpad bij omroep WNL „klip en klaar”. „Ik heb een duidelijke opdracht: de helft minder stikstof in 2030.” Sleutelen aan het tijdpad ligt vooral bij D66 gevoelig.

Het aandeel dat de landbouw moet bijdragen aan de reductie verlagen, is ook lastig, omdat deze sector relatief veel stikstof uitstoot. Beloven dat geen enkele boer gedwongen wordt onteigend lijkt politiek ook onhaalbaar, omdat het dan de vraag is of de doelen kunnen worden gehaald.

Maatwerk

Op andere punten liggen kabinet en boeren dichter bij elkaar. Van der Wal schreef al in juni aan de Tweede Kamer dat maatwerk kan worden toegepast „in gebieden waar het nog niet of niet goed mogelijk is de stikstofconcentratie die neerslaat al onder de kritische depositiewaarde te brengen”. Een andere eis van Agractie is dat de circa zesduizend boerenbedrijven die door de rechterlijke stikstofuitspraak niet meer legaal werken worden gelegaliseerd. Van der Wal is daar al mee bezig en heeft beloofd dat deze bedrijven niet worden beboet.

CDA-Kamerlid Derk Boswijk zegt op deze punten wel vertrouwen te hebben in toenadering tussen boze boeren en ‘Den Haag’. „Ik denk dat ze al best dicht bij elkaar zitten. Het kabinet heeft eindelijk voorzichtige stapjes gezet.”