Waarom het zo moeilijk is om een serie goed te eindigen

Series ‘Better Call Saul’ neemt na zes glorieuze seizoenen afscheid en speelt in de slotafleveringen met de verwachtingen. Een bevredigend einde voor een tv-serie verzinnen is niet makkelijk. Bij welke series ging het goed? En waar ging het helemaal mis?

Rhea Seehorn als advocate Kim Wexler in Better Call Saul. Het lot van dit geliefde hoofdpersonage geeft de serie een onvoorspelbare laag.
Rhea Seehorn als advocate Kim Wexler in Better Call Saul. Het lot van dit geliefde hoofdpersonage geeft de serie een onvoorspelbare laag. Greg Lewis/AMC/Sony Pictures Television

Hoe het afloopt met louche advocaat Jimmy in Better Call Saul weten we al. De bejubelde misdaadserie werkt toe naar een glorieuze finale. Op 16 augustus verschijnt de slotaflevering op Netflix. Better Call Saul is een prequel van de serie Breaking Bad: een vervolg dat zich afspeelt vóór het eerdere verhaal begint. We weten dus al hoe het verhaal verder gaat. Of toch niet? Bedenkers Vince Gilligan en Peter Gould spelen in het slotseizoen namelijk constant met de verwachtingen: bepaalde verhaallijnen zijn sneller afgerond dan verwacht en er spelen zich afleveringen ná Breaking Bad af.

Misschien zien we nog hoe het verder gaat met Kim, de vriendin van Jimmy. Die zit niet in Breaking Bad, dus haar leven en lot liggen nog open. Gedurende de serie is deze getalenteerde advocate opgeklommen tot tweede hoofdpersoon van de serie. Hoe neem je elegant afscheid van zo’n geliefd personage? Een andere lijn die nog kan worden afgerond, vormen de flash forwards waarin we het treurige leven van Jimmy zien na de Breaking Bad-tijdlijn. Hij werkt onder de naam Gene bij kaneelbroodjesketen Cinnabon in Nebraska. Zal het drugskartel hem alsnog opsporen? In een recente aflevering, volledig in zwart-wit, zagen we dat Gene (of Jimmy) zijn streken nog niet verleerd is. Fans hebben met de wildste theorieën over wat er nog gaat komen.

Slotafleveringen van series zijn belangrijk. Kijkers hunkeren naar de betekenisvolle afronding die ze in het echte leven zelden krijgen. Een mooi slot bevestigt de kunstmatige samenhang en betekenis die we zoeken in verhalen. Voor de helden met wie we zo lang hebben meegeleefd, verlangen we een happy ending. Voor de schurken verlangen we een afrekening.

(Dit artikel bevat overigens nogal wat spoilers. Maar volgens onderzoek kunnen spoilers het kijkgenot juist verhogen.)

Wanneer een slotaflevering geslaagd is, kan dat de reputatie van een serie flink verstevigen. Een mooi voorbeeld is Six Feet Under. Die serie gaat over een familie met een uitvaartonderneming en begint steevast met een sterfgeval, dus showrunner (seriebaas) Alan Ball was al gespecialiseerd in het bedenken van eindes. In de laatste minuten van de serie zien we in flash forwards hoe de personages uiteindelijk zullen sterven, de puberdochter Claire op 101-jarige leeftijd. Prachtig gefilmd in warm licht, je krijgt gewoon zin om ook zo mooi te sterven.

Als makers de slotaflevering verprutsen, kan dat juist het nachleben van de serie bezoedelen. Fantasyserie Game of Thrones had een groot en toegewijd gevolg, maar de makers verprutsten het laatste seizoen. Te veel plotlijntjes werden snel afgehecht, de geliefde drakenmoeder Daenerys wordt op de valreep een massamoordenaar, het slot voelt kil aan. Ja, op haar hoogtepunt is de serie fenomenaal, maar dat slot heeft voor veel fans de nagedachtenis verpest.

Oneindigheid

Waarom is een slotaflevering maken zo moeilijk? Dat komt onder meer doordat series gebouwd zijn om oneindig door te kunnen gaan. Daarmee zijn series wezenlijk anders dan films en romans, waarin de schrijver al een eindpunt voor ogen heeft. Doorgaans weten seriemakers niet of ze nog een nieuw seizoen mogen maken. Ze eindigen dus de seizoenen met semifinales, met genoeg open eindes, bij voorkeur cliffhangers, om op door te kunnen borduren. Zo lang de kijkers en adverteerders er geen genoeg van hebben, kunnen ze verder. Blijf kijken!

Greg Lewis/AMC/Sony Pictures Television

De ingebouwde oneindigheid zie je vooral in soaps en sitcoms, maar ook in bijvoorbeeld detectives en ziekenhuisseries. Soaps hebben veel personages en verhaallijnen, die eindeloos door kunnen meanderen. Zo houden soaps als Coronation Street het tienduizenden afleveringen vol. De andere genoemde genres hebben vaak een afgerond verhaal per aflevering. Dan hoef je dus ook niet per se naar een finale toe te werken.

Hoe trek je elegant de stekker uit populaire sitcoms als Friends? De vriendenkring moet uit elkaar gaan – daar komt het meestal op neer.

Het ergste slot denkbaar is: het was allemaal een droom. Alles wat we hebben gezien, blijkt in het slot een bedenksel te zijn. Zo wint het gezin in Roseanne in het slotseizoen de loterij, waarmee het hele uitgangspunt van de serie – de dagelijkse strubbelingen van een arbeidersgezin – onderuit wordt gehaald. In de laatste aflevering blijkt echter dat die loterij een fantasie was van Roseanne. De kijkers waren niet blij.

Overigens geldt dit streven naar oneindigheid vooral de traditionele tv-series. Bij de streamingdiensten lopen series korter en hebben veel minder afleveringen per seizoen. De showrunners weten vaker hoeveel afleveringen ze gaan maken, en hoe het zal eindigen.

Veeleisende fans

Voor seriemakers is het moeilijk om te voldoen aan de verwachting van de kijkers. De trouwe kijkers genieten van de oneindigheid en zijn hoe dan ook teleurgesteld als een serie ophoudt. Ze hebben veel tijd in de serie geïnvesteerd, hebben lange tijd meegeleefd met de personages, zijn een parasociale relatie met hen aangegaan. Serieschrijver Alan Ball: „We lachen met ze, we rouwen met ze, en dan zeggen we ze vaarwel.” Na het vaarwel gaan fans door de verschillende stadia van rouw heen. En als het einde niet bevalt, is woede daarvan het eerste stadium. Als een serie ingewikkeld en mysterieus is, hebben de kijkers vaak ook veel denkwerk geïnvesteerd. Dan kan een slotaflevering flink tegenvallen omdat veel raadsels niet worden opgelost. Dat gebeurde bijvoorbeeld in paranormale series als The X-Files, Twin Peaks en Lost.

Lees ook: Better Call Saul gaat dieper dan zijn voorganger

Net als in voorganger Breaking Bad wordt in Better Call Saul een sympathieke schlemiel langzaam een nare crimineel. Veel hedendaagse series hebben een schurk of zak als hoofdpersoon. De kijkers gaan mee in de belevenis van die schurk, en kunnen begrip en zelfs sympathie voor de dader voelen. Alan Ball: „Je zoekt naar hun menselijkheid, wat ze ook doen. Dat betekent niet dat je hun daden goedkeurt.” Maar de kijkers willen wel graag zien dat de schurk op het einde van de serie zijn verdiende loon krijgt. Karma! Of hij moet tot inkeer komen, dat mag ook. De finale moet een loutering, een catharsis zijn, voor de toeschouwers en de personages.

Dat laatste is moeilijk. De narratieve wetten schrijven weliswaar voor dat personages een ontwikkeling doormaken, maar vaak zijn ze eigenlijk precies hetzelfde als hoe ze ooit begonnen. Kijkers geloven in gerechtigheid, dus wordt het gewaardeerd als de schurk zijn trekken thuis krijgt. Walter White van Breaking Bad sterft in een kogelregen, Tony Soprano van The Sopranos waarschijnlijk ook, maar seriemoordenaar Dexter ensceneert zijn verdrinkingsdood en begint een nieuw leven als houthakker. Dat werd niet gewaardeerd door de fans.

Niet het einde

Niets aan de hand. Het einde is slechts een geplaatste punt op een oneindige lijn. Op veler verzoek kan na de slotaflevering altijd nog een speelfilm volgen. En na een paar jaar kan de langverwachte revival worden opgetuigd. Dexter, Sex and the City en The X-Files keerden terug. Na 26 jaar kreeg misdaadserie Twin Peaks een derde seizoen, dat veel merkwaardiger en surrealistischer was dan de oorspronkelijke serie. Game of Thrones krijgt vanaf 22 augustus een spin-off.

Het ideale einde is geen einde. In het laatste seizoen van de maffiaserie The Sopranos sneuvelen de spraakmakende personages in een oorlog met een rivaliserende bende. Maffiabaas Tony Soprano lijkt hierbij een pyrrusoverwinning te hebben behaald. Met zijn gezin gaat hij wat eten in een restaurant. Zijn dochter is wat laat, kan nog niet zo goed inparkeren. Dan gaat ineens de camera op zwart. Afgelopen. Einde.

Lees ook: De 12 beste series van 2022 tot dusver

Veel kijkers dachten dat er iets mis was met hun televisie. Een deel was verontwaardigd over dit on-einde. Hebben ze zes jaar meegeleefd met Tony en zijn familie, gaat ineens de stekker eruit. Ze hadden van zo’n baanbrekende serie een glorieuzere finale verwacht. Verwachtingen waar maker David Chase ongetwijfeld bewust tegenin stuurde.

Maar wat gebeurt er nu eigenlijk? Tja, de serie heeft gewoon geen einde. Of eigenlijk was het al afgelopen, en zaten we toch al in de verlenging. De serie kon wel weer een nieuwe cyclus ingaan, maar we konden ook middenin opeens stoppen. Toch nog onverwachts, heet dat in de overlijdensadvertenties. Misschien wordt Tony doodgeschoten, misschien waart hij nog steeds moordend rond.

Doordat het scherm op zwart gaat, blijft Tony als Schrödingers kat voor altijd dood en levend tegelijk.