Is de nieuwe herhaalprik aangepast aan recente varianten? En andere vragen over coronavaccinatie

Vier vragen over de herhaalprik Een nieuwe ronde vaccinaties moet een ernstige najaarsgolf van het coronavirus voorkomen. De GGD’en zetten zich alvast schrap.

Wachtenden voor een boosterprik in evenementenlocatie De Rijtuigenloods in Amersfoort, in december 2021.
Wachtenden voor een boosterprik in evenementenlocatie De Rijtuigenloods in Amersfoort, in december 2021. Foto Bram Petraeus

Als het aan Ernst Kuipers ligt, gaan Nederlanders vers gevaccineerd de herfst in. De zorgminister (D66) besloot vrijdag iedere 12-plusser vanaf half september de kans te geven een nieuwe inenting tegen corona te halen. Dat betekent dat de GGD’en zich komende weken gaan voorbereiden op een nieuwe, grootschalige vaccinatiecampagne. Vier vragen over het nut en de noodzaak daarvan.

1 Waarom is een nieuwe ronde ‘herhaalprikken’ nodig?

Kuipers schreef vrijdag aan de Tweede Kamer dat de nieuwe boosters nodig zijn „om de bescherming tegen ernstige ziekte en sterfte op peil te houden”. De bescherming die de vaccins bieden tegen ziekenhuisopname, in het begin rond de 90 procent, neemt in de loop van de tijd langzaam af. Elke booster brengt die weer wat omhoog. De kans dat mensen met één booster – oftewel drie prikken in totaal – in het ziekenhuis komen, is drie keer kleiner dan bij mensen die alleen de eerste twee prikken hebben gehad, bleek vorige maand uit cijfers van het RIVM. De vierde ‘herhaalprik’ maakt die kans weer kleiner: dan zijn bijvoorbeeld zestigplussers weer voor 77 procent beschermd tegen ziekenhuisopname.

Ouderen en de meeste kwetsbaren krijgen straks in september de kans hun vijfde prik te halen, 60-minners mogen een vierde laten zetten.

Kuipers schrijft in zijn Kamerbrief dat het kabinet met het massaal boosteren ook hoopt het aantal besmettingen – en zo de druk op de zorg – in het najaar te beperken. Een lagere infectiedruk moet ook indirect bijdragen aan het beschermen van kwetsbaren en het voorkomen van massaal ziekteverzuim op de toch al krappe arbeidsmarkt.

2 Is een nieuwe booster voor de jongere bevolking wel nodig?

Of mensen onder de zestig jaar een nieuwe inenting willen halen is een individuele afweging, zegt Susan van den Hof, epidemioloog bij het RIVM. Een vaccinatie brengt de bescherming tegen het oplopen en doorgeven van de infectie weer wat omhoog, maar dat effect is tijdelijk en minder sterk dan bij de bescherming tegen ernstige ziekte. Bij ouderen steeg de bescherming tegen infectie na de vierde prik naar ongeveer 43 procent.

Van den Hof zegt dat veel jongere mensen ook al eens Covid hebben gehad en dat kunnen laten meewegen. „Hoe kwetsbaar voel je jezelf? Als je eerder gevaccineerd en geïnfecteerd bent geweest en je bent gezond, dan is de kans heel klein dat je nog ernstig ziek wordt. Maar je houdt nog wel kans op langdurige klachten. En heb je bijvoorbeeld kwetsbaren in je omgeving die je zo goed mogelijk wil beschermen?”

De vaccinatiebereidheid bij de bevolking ligt nu lager dan aan het begin van de crisis. Van alle 60-plussers heeft maar net de helft de afgelopen maanden hun vierde prik gehaald, uit onderzoek van EenVandaag bleek onlangs dat nog maar de helft van de jongeren tussen de 18 en 35 jaar een herhaalprik overweegt. Van den Hof kan geen precies percentage plakken op de vraag wanneer de nieuwe boostercampagne een succes is. „Wel geldt natuurlijk: hoe meer mensen zich weer laten vaccineren, hoe groter ook de indirecte effecten op de verspreiding zijn.”

3 Wordt er met nieuwe vaccins geprikt?

Dat is wel de bedoeling. Kuipers wil vanaf half september de zogenoemde ‘bivalente’ mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna inzetten. Die beschermen tegen zowel de eerste varianten als de nieuwe. Deze vaccins zijn speciaal aangepast op de BA.1-variant van Omikron. Inmiddels zijn alweer nieuwe subvarianten dominant, maar de aangepaste vaccins bieden daartegen naar verwachting ook relatief goede bescherming, niet alleen tegen ernstige ziekte maar ook tegen besmetting. Uit een kleine studie naar de werking van het nieuwe vaccin van Moderna bleek dat het lichaam na inenting acht keer zo veel neutraliserende antistoffen aanmaakt als bij de huidige vaccins.

Lees ook: De corona-zomergolf zwelt aan. Zijn de vaccins nog goed genoeg?

Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) moet de nieuwe vaccins nog wel goedkeuren en doet dat naar verwachting in september. Of Nederland dan direct half september met de aangepaste vaccins kan prikken hangt af van hoe snel Pfizer en Moderna kunnen leveren. In zijn Kamerbrief schrijft Kuipers dat hij het prikken van medische risicogroepen zoals ouderen met de huidige vaccins overweegt als de nieuwe vaccins „onverwacht beperkt of pas op veel langere termijn beschikbaar komen”. Nederland heeft voldoende nieuwe vaccins besteld om iedereen die dat wil een prik te geven.

4 Hoe snel kan de GGD prikken, en in welke volgorde?

De GGD’en kregen begin vorige maand al de opdracht van Kuipers om voorbereidingen te treffen voor een nieuwe vaccinatieronde. In totaal zijn in heel Nederland ruim 13.000 medewerkers nodig voor de nieuwe campagne, laat een woordvoerder van GGD GHOR Nederland weten. De GGD noemt dat „een uitdaging gezien de krappe arbeidsmarkt”, maar de wervingsbureaus waarmee de GGD werkt zouden hebben gezegd dat het op tijd in orde komt. De prikken worden straks op 84 vaste locaties in Nederland gezet.

Het RIVM nodigt in september eerst ouderen en andere medische risicogroepen uit, van oud naar jong, zoals het ook bij eerdere campagnes ging. Daarna krijgen 60-minners een oproep, in dezelfde volgorde als bij eerdere vaccinatierondes: van oud naar jong. In totaal gaat het om zo’n dertien miljoen mensen. Wie recent nog besmet is geweest moet eerst wachten tot drie maanden na de infectie.

De GGD verwacht dat van de 4,3 miljoen 60-plussers zo’n 90 procent de nieuwe herhaalprik komt halen, aanzienlijk meer dan bij de eerste herhaalprik. „Wij denken dat ouderen gezien de huidige waarschuwingen voor een nieuwe golf in het najaar toch weer beducht zijn voor het virus”, zegt de woordvoerder.

De GGD’en denken half september klaar te staan om 700.000 prikken per week te zetten. Kuipers schreef eerder aan de Tweede Kamer dat dit na drie weken kan worden verhoogd naar anderhalf miljoen prikken per week. Volgens de GGD-woordvoerder gebeurt dat alleen „bij een acute noodsituatie”, bijvoorbeeld als een ernstige nieuwe variant van het virus opduikt.