Rapport: asielzoekers in 2021 minder vaak betrokken bij incidenten en criminaliteit

WODC De onderzoekers van het WODC, die het rapport dit jaar voor het eerst opstelden, vermoeden dat het aantal incidenten en misdrijven samenhangt met „de duur van de tijd die mensen doorbrengen in de COA-opvang”.
Tenten van het Rode Kruis bij het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel.
Tenten van het Rode Kruis bij het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel. Foto Huisman Media via ANP

In 2021 lag het aantal incidenten en misdrijven onder bewoners van opvanglocaties van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) lager dan in het jaar ervoor, ondanks dat er meer asielzoekers op COA-locaties verbleven. Dat blijkt uit een woensdag met de Tweede Kamer gedeeld rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), onderdeel van het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Afgelopen jaar registreerde het COA 5.900 incidenten en in 2020 werden nog 6.300 incidenten door bewoners van COA-locaties geregistreerd. Het gaat daarbij om verbaal en non-verbaal geweld, maar ook „zelfdestructieve acties” en „suïcidedreiging” worden als incidenten geregistreerd.

Nader onderzoek nodig

De onderzoekers vermoeden dat het aantal incidenten en misdrijven niet samenhangt met het aantal mensen op opvanglocaties, maar „waarschijnlijker” met „de duur van de tijd die mensen doorbrengen in de COA-opvang”. Om meer inzicht in deze samenhang te krijgen, is nader onderzoek nodig, aldus de onderzoekers. In 2021 lag het aantal „unieke vreemdelingen” dat op COA-locaties verbleef ongeveer een derde hoger dan een jaar eerder: zeker 66.000 mensen – statushouders, uitgeprocedeerden of asielzoekers – verbleven in dat jaar in één of meer azc’s.

Ook het aantal misdrijven door COA-bewoners daalde vorig jaar ten opzichte van het jaar ervoor: van 4.500 naar 4.000. In zo’n driekwart van de gevallen gaat het om vermogensmisdrijven, in 13 procent van de gevallen gaat het om geweldsmisdrijven.

Lees ook deze reportage: Omwonenden zien maar één oplossing: het azc in Budel moet zo snel mogelijk dicht

Cijfers over door het COA geregistreerde incidenten en criminaliteitscijfers onder asielzoekers, liggen politiek gevoelig. In 2019 trad toenmalig staatssecretaris Harbers van Asiel (VVD) af, omdat zijn ministerie niet expliciet melding had gemaakt van ernstige misdrijven door asielzoekers. Het rapport werd voorheen door het ministerie opgesteld in samenwerking met partijen uit de migratie- en strafrechtketen. Vanaf dit jaar is het onderzoek ondergebracht bij het WODC om „discussies” over de opzet ervan te beperken en het „van een wetenschappelijke basis te voorzien”.

Andere methodologische keuzes

Onderzoeker Sanne Noyon van het WODC vertelt dat dit jaar een aantal andere methodologische keuzes is gemaakt dan voorheen. Zo werd alleen gekeken naar incidenten op het moment dat de betrokken vreemdeling op een COA-opvanglocatie woonde. Eerder werden incidenten en misdrijven door mensen die tussen verschillende opvangvormen in zaten of alweer uit de opvang waren wel meegenomen, aldus Noyon.

In het geval van misdrijven zijn door het OM behandelde strafzaken geteld, in plaats van strafbare feiten, zoals in eerdere rapporten. In het rapport is voor de jaren 2017 tot en met 2021 dezelfde methode gehanteerd, waardoor de cijfers van vorig jaar met eerdere jaren kunnen worden vergeleken.

Volgende week worden de resultaten waarschijnlijk besproken in de Tweede Kamer. Na de zomer volgt een diepgravender rapport, waarin de onderzoekers onder meer van plan zijn te kijken naar de verbanden tussen incidenten en misdrijven. „Als er daadwerkelijk een verband blijkt te bestaan tussen betrokkenheid bij incidenten en crimineel gedrag maakt dit de vraag wie betrokken is bij incidenten en hoe dit te voorkomen des te belangrijker”, zegt Noyon.

Bekijk ook deze fotoserie: Wachten op een status