Denktank: drugsmisdaad is wel te bestrijden, reguleer xtc en onderschep de coke

Drugscriminaliteit De overheid kan de drugscriminaliteit in ons land de baas worden met slim beleid, stelt een denktank.

T-shirts met wietgelateerde opdrukken op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. Denktank DenkWerk adviseert in een nieuw rapport om wiet en xtc te reguleren.
T-shirts met wietgelateerde opdrukken op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. Denktank DenkWerk adviseert in een nieuw rapport om wiet en xtc te reguleren. Foto Bert Spiertz

De Nederlandse drugscriminaliteit is voor een groot deel effectief en structureel aan te pakken door xtc en wiet te reguleren en gericht hard op te treden tegen cocaïnesmokkel. De overheid moet een ambitieus reguleringsbeleid voeren, maar ook investeren in het onderscheppen van cocaïne, onder meer door haventerminals te sluiten als die onvoldoende doen om drugs te onderscheppen. Cruciaal is een fundamenteel ander en „geloofwaardiger” beleid.

Met die aanbevelingen komt de onafhankelijke denktank DenkWerk in een rapport dat donderdag verschijnt. De aanbevelingen zijn gebaseerd op interviews met zo’n 25 experts bij de (zeehaven)politie, de douane, het Openbaar Ministerie, de havens en de journalistiek. Die gesprekken zijn geanalyseerd door DenkWerk-leden, onder wie topambtenaar Bernard ter Haar, Barbara Baarsma van Rabobank, oud-minister Hans Wijers en onderzoeker Haroon Sheikh. Geen specialisten in justitie of criminaliteit, maar volgens de leden is hun kracht juist vanuit verschillende disciplines tot betere analyses te komen.

Kern van het rapport is: niet alle drugs vereisen dezelfde aanpak. Zo vragen wiet en xtc om regulering. Daardoor kunnen volgens het rapport honderden miljoenen euro’s winst per jaar aan criminelen worden onttrokken, en worden effecten van drugscriminaliteit aangepakt: afvaldumpingen in de natuur, jongeren die school verlaten om in drugs te handelen. Xtc-gebruikers komen dan veel minder in contact met drugdealers, en komen minder snel in aanraking met bijvoorbeeld ghb en crystal meth, aldus de denktank.

Drugs ontmoedigen

Bij die regulering is het wel cruciaal dat de urgentie en het tempo hoog zijn. Geen langzaam wietexperiment, de overheid dient zo snel mogelijk de binnenlandse drugsmarkt over te nemen. Ondernemers met een vergunning moeten geld met drugs kunnen verdienen, dus moeten er geschikte belastingtarieven komen en de mogelijkheid tot financiering door een bank.

DenkWerk erkent dat de binnenlandse markt voor xtc erg klein is, en dat er dus nog steeds veel voor de export zal worden geproduceerd. Daarom is het reguleren van xtc in alleen Nederland geen definitieve oplossing, want er zullen altijd illegale producenten actief blijven.

Lees ook: Criminelen infiltreren in rederijen in de Rotterdamse haven

Voor de slagingskans is het wel cruciaal dat gebruik van de drie drugs (xtc, wiet en cocaïne) wordt ontmoedigd, zoals ook voor alcohol en tabak gebeurt. Om te voorkomen dat de drempel om drugs te kopen te laag wordt, moet een ontmoedigingsbeleid worden gevoerd, zoals leeftijdspecificatie, een beperkt aantal verkooppunten en strak toezicht op de dosering van pillen.

Tegen de smokkel van cocaïne moet de overheid juist wel repressief optreden, staat in het rapport. De gezondheidsrisico’s van het witte poeder zijn veel groter en het wordt altijd in het buitenland geproduceerd. Daardoor ben je voor regulering afhankelijk van andere landen.

Maar, stelt DenkWerk-lid Barbara Baarsma, er is een effectieve methode om de smokkel van cocaïne tegen te gaan. Ze zegt dat DenkWerk heeft berekend dat nu al ruim 50 procent van alle ingevoerde cocaïne in Nederland wordt onderschept in de haven. Die rekensom is gebaseerd op de Europese consumptie van cocaïne, de productie in Zuid-Amerikaanse landen en het onderschepte volume in de havens van Antwerpen en Rotterdam. Dat wijkt aanzienlijk af van gangbare schattingen, die uitgaan van ongeveer 20 procent. DenkWerk zegt dat uit hun berekeningen blijkt dat er minder cocaïne naar Europa komt dan in de gangbare schattingen.

Baarsma: „Dat percentage onderscheppingen verbaasde ons enorm, maar dat biedt hoop. De grote volumes van cocaïne kunnen vrijwel alleen via containerhavens binnenkomen. Met gerichte investeringen kun je nog meer onderscheppen en drugscriminelen naar andere landen duwen.”

Baarsma denkt aan een toename van scanners en drones rondom havens en zegt dat terminals verantwoordelijk gemaakt moeten worden. „Ik vind dat je dan kan zeggen: als een terminal tekortschiet, dan volgen er maatregelen, met in het uiterste geval een sluiting. Want terminals zijn onbedoeld een spil in zeer schadelijke processen en moeten dus hun maatschappelijke verantwoordelijkheid pakken.”

Lees ook dit interviewAlleen repressie lost het probleem van drugscriminaiteit niet op

Veel partijen actief op drugsmarkt

Volgens DenkWerk-lid Bernard ter Haar is het belangrijk dat in havens en bij opsporingsdiensten de mentaliteit verandert. „We maken echt een verschil als we meer cocaïne onderscheppen. Criminelen kunnen het zich niet veroorloven die verliezen door te berekenen in de gramprijs op straat, daarvoor zijn er simpelweg te veel partijen actief in de markt. Als het onderscheppingspercentage flink groeit, acht ik de kans reëel dat Antwerpen en Rotterdam worden geschrapt als invoerhavens voor de grote drugscriminelen.”

Baarsma en Ter Haar erkennen dat hun oplossingen praktisch op nogal wat bezwaren zullen stuiten bij bijvoorbeeld de politiek. Ook vragen ze om extra capaciteit van de justitiële sector, waar al jaren krapte heerst.

Maar, zegt Baarsma, het kan dus wel: met verstandig beleid een vuist maken tegen drugscriminelen. „We horen vaak: de strijd tegen de drugscriminaliteit is een druppel op de gloeiende plaat. Dat zien wij anders. Er is echt hoop, maar het beleid moet dan wel op de schop.”