Kolencentrales op vol vermogen om gas te besparen: ‘Elke kuub telt’

Gascrisis Net als in Duitsland kondigt het kabinet een crisisplan af om een gastekort te voorkomen. Minister Jetten (D66) doet een oproep energie te besparen.

De energiecentrale kolencentrale van RWE in de Eemshaven.
De energiecentrale kolencentrale van RWE in de Eemshaven. Foto Kees van de Veen

Nederlandse kolencentrales mogen per direct weer op vol vermogen draaien om huishoudens en bedrijven van elektriciteit te voorzien. Het kabinet hoopt met het gas dat daarmee wordt bespaard de gasvoorraden voor komende winter aan te vullen.

Het risico op een tekort aan gas in de winter neemt volgens minister Rob Jetten (D66, Klimaat en Energie) toe nu de Russische president Poetin „gas steeds meer inzet als machtsmiddel” en Poccn4 veel minder gas levert aan Europa dan is afgesproken. De afgelopen week zijn de leveringen aan Duitsland, Italië en Oostenrijk fors teruggeschroefd.

Jetten kondigde maandag aan de wet in te trekken die nu de productie van kolencentrales beperkt. De centrales mochten sinds begin dit jaar tot en met 2024 maar 35 procent van hun capaciteit gebruiken. Die ingreep moest voorkomen dat het kabinet opnieuw niet zou voldoen aan de Urgenda-norm voor de uitstoot van broeikasgas CO2 (25 procent reductie ten opzichte van 1990).

Zondag maakte de Duitse minister van Economie en Klimaat Robert Habeck (Groenen) noodmaatregelen bekend. Ook de Duitse regering wil meer gebruikmaken van kolencentrales. Duitsland is sterk afhankelijk van gas uit Rusland.

Jetten benadrukte dat er in Nederland geen acuut tekort is aan gas. Toch kondigde het kabinet maandag ook „het eerste niveau van een gascrisis” af. Daarmee treedt het noodplan ‘Bescherm en Herstelplan Gas’ in werking. Dit eerste van in totaal drie crisisniveaus geeft het kabinet volgens Jetten de mogelijkheid om de gasmarkt „strakker te monitoren”. Gasbedrijven moeten nu dagelijks informatie aanleveren over gasleveringen en gasvoorraden.

Jetten deed maandag ook een dringend beroep op bedrijven en huishoudens om zoveel mogelijk energie te besparen. „Elke kuub gas telt”, zei de minister. Korter douchen, de airconditioning niet aanzetten en isoleren zijn ook deze zomer manieren om energie te besparen, aldus Jetten.

Grote verbruikers van gas, zoals de industrie, wil het kabinet verleiden hun gasverbruik te minderen door ze een vergoeding aan te bieden. In het noodplan kunnen grootverbruikers verplicht worden afgesloten als er acute gastekorten zijn. „Door ze nu te helpen verduurzamen, kunnen we de maatschappelijke impact zo klein mogelijk houden”, zei Jetten. Hoeveel die nog uit te werken regeling gaat kosten, kon hij niet zeggen.

Het kabinet trok eerder al miljarden euro’s uit om bedrijven te bewegen de gasvoorraden aan te vullen. Hoeveel die subsidie uiteindelijk kost, kon Jetten maandag ook niet zeggen, wel dat hij „zeer tevreden” was over het verloop. De verschillende gasvelden zijn inmiddels voor 47 tot 55 procent gevuld, „aanzienlijk meer dan dezelfde periode vorig jaar”.

Staatssecretaris Hans Vijlbrief (D66, Mijnbouw) herhaalde maandag dat het gasveld in Groningen in oktober op de waakvlam gaat. Het veld moet in 2023 kunnen sluiten. Extra gaswinning in Groningen is alleen een optie „als er een veiligheidssituatie ontstaat die zo ernstig is dat je die kunt afwegen tegen de veiligheid van de Groningers”, zei Vijlbrief maandag in NRC. Bijvoorbeeld als ziekenhuizen niet meer verwarmd kunnen worden of huishoudens niet meer kunnen koken.

Aanvullend klimaatbeleid

Voor Jetten is het een pijnlijk besluit om de kolencentrales weer volop te laten draaien. Hij was als fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer groot voorstander van sluiting om zo de CO2-uitstoot te verlagen. „In zo’n acute situatie met een oorlog in Europa moet je maatregelen nemen die je eerder niet voor mogelijk hield”, zei Jetten maandag. Hij wees erop dat vanaf 2030 kolenproductie in Nederland niet meer is toegestaan.

Kamerleden van coalitiepartijen VVD en CDA vonden het aanzetten van de kolencentrales eerder al goed verdedigbaar. Coalitiepartijen D66 en ChristenUnie wilden eerst inzetten op het besparen van energie. Voor de ChristenUnie was meer kolenstroom echter ook geen taboe.

Op Prinsjesdag wil Jetten met aanvullende ingrepen komen die de extra uitstoot van de kolencentrales elders compenseren. Het klimaatdoel van het kabinet, om de uitstoot van CO2 in 2030 met ten minste 55 procent te verlagen, moet zo alsnog worden gehaald. „Dat ben ik verplicht aan toekomstige generaties.”

Als de kolencentrales weer volledig gaan draaien, kan dat 2 miljard kuub gas besparen in de gasgestookte elektriciteitscentrales, maar of de centrales weer volledig aangaan is volgens Jetten nog niet te zeggen. De kolencentrales kregen een compensatie voor het beperken van hun productie. In totaal kon dat het kabinet gedurende drie jaar 1,9 miljard euro kosten. Die compensatie stopt nu. Jetten gaat de komende tijd berekenen hoeveel geld dat uitspaart.