Duitse Groenen steeds minder groen sinds oorlog in Oekraïne

Groenen Duitsland Geen enkele partij in Duitsland heeft sinds het begin van de oorlog in Oekraïne zo rigoureus de koers bijgesteld als de Groenen. Een voor een gaan de groene kroonjuwelen overboord.

Minister Robert Habeck (Economie en Klimaat, Groenen) maandag bij de olieraffinaderij in Schwedt.
Minister Robert Habeck (Economie en Klimaat, Groenen) maandag bij de olieraffinaderij in Schwedt. Foto Filip Singer/EPA

Op een warme voorjaarsavond, begin deze week, staat minister van Economie en Klimaat Robert Habeck (Groenen) op twee aan elkaar geschoven tafels op het terrein van een olieraffinaderij in Schwedt, in het oosten van Duitsland. De zon staat laag, Habeck (52) heeft de mouwen van zijn zwarte overhemd opgerold, om hem heen staan een paar honderd man in oranje-groene werkkleding zwijgend te luisteren. „Het gaat ons erom deze standplaats zoveel mogelijk te behouden, inclusief alle werknemers.” En: „Ik wil dat alle mensen die nu in opleiding zijn, tot hun pensioen hier kunnen blijven werken.”

Tot een paar maanden terug sprak Habeck onafgebroken over hoe snel Duitsland klimaatneutraal zou moeten worden. Nu zegt hij alle zeilen bij te zetten zodat medewerkers van de olieraffinaderij in Schwedt tot hun pensioen hun banen kunnen houden.

Geen enkele partij in Duitsland heeft sinds het begin van de oorlog in Oekraïne zo rigoureus de koers bijgesteld als de Groenen. Een voor een, en ogenschijnlijk pijnloos, gaan de groene kroonjuwelen overboord. Robert Habeck reisde naar de VS en naar Qatar om olie en gas in te kopen die de energie uit Poccn4 moeten vervangen. Zelfs het vasthouden aan de laatste drie kerncentrales in Duitsland is geen taboe meer. De partij komt oorspronkelijk voort uit milieuorganisaties en de vredesbeweging. Nu zoekt een Groene minister naarstig naar nieuwe fossiele energieleveranciers, en zijn de Groenen binnen de regering van kanselier Olaf Scholz de mondigste voorstanders van meer wapenleveranties aan Oekraïne.

Lees ook: Kan Duitsland een embargo op Russische olie volhouden?

Schwedt is het eindpunt van de Russische oliepijpleiding ‘Droejsba’, ‘vriendschap’. Habeck is naar de raffinaderij gekomen om de zorgen van de 1.200 werknemers te temperen, die bang zijn dat de raffinaderij komt stil te liggen zodra er in het najaar geen Russische olie meer naar Duitsland stroomt. Habeck: „Ik wil u hier niet verkackeiern [iets op de mouw spelden]. […] Ik kan niet beloven dat alles vlekkeloos verloopt, dat zou gewoon niet de waarheid zijn.” Maar Habeck zegt ook dat de banen gewaarborgd zijn als alternatieve aanvoerroutes worden gevonden.

Transparant communiceren

De koerswisseling van de Groenen wordt door het merendeel van de achterban gesteund omdat Habeck, maar ook minister Annalena Baerbock van Buitenlandse Zaken, zo openhartig communiceren. Habeck en Baerbock vormden de afgelopen jaren het voorzittersduo van de partij. Al sinds het aantreden van het kabinet-Scholz in december zijn zij de meest zichtbare ministers, en volgens peilingen inmiddels ook de populairste. Eind april was maar 39 procent van de Duitsers tevreden met kanselier Scholz; rond 60 procent zei tevreden te zijn met het werk van Baerbock en Habeck.

Als overdag wodka drinken een bewijs van stoerheid is – ik heb twee kinderen gebaard

Annalena Baerbock minister van Buitenlandse Zaken (Groenen)

Voornamelijk via sociale media houden Habeck en Baerbock hun achterban op de hoogte. Als Habeck in Qatar is om vloeibaar gas te kopen, neemt hij een video op waarin hij de reis „total merkwürdig” noemt, omdat hij als Groene minister komt om fossiele brandstof in te slaan. Ook merkwaardig met oog op de miserabele arbeidsomstandigheden van veel migranten in Qatar. Gewoonlijk zijn de Groenen niet happig op zakendoen met landen die het niet zo nauw nemen met de mensenrechten.

Habeck en Baerbock krijgen hun kiezers mee omdat ze de dilemma’s waarmee ze geconfronteerd worden openlijk bespreken. Van kanselier Scholz (63) wordt gezegd dat hij het liefst met rust gelaten wordt terwijl hij regeert, en alleen in de openbaarheid treedt om de geboekte resultaten te presenteren. Dat oogt stijf en uit de hoogte vergeleken bij het openlijk wikken en wegen van de politici van de Groenen, die ook in hun verkiezingscampagne een nieuw soort leiderschap voorstonden.

‘Bundeskanzlerin’

Annalena Baerbock (41) bezocht woensdag de Oekraïense president Zelensky – of, zoals op sociale media werd becommentarieerd, de ‘Bundeskanzlerin’ was eindelijk in Kiev. Bij alle kritiek op Scholz – hij communiceert niet, hij zou te weinig empathie tonen, hij lijkt hulp aan Oekraïne te vertragen en volgens een peiling vindt de helft van de Duitsers dat hij zo het aanzien in het buitenland schaadt – wordt Baerbock door alle partijen geroemd om haar zelfverzekerde internationale optredens. Bij een bezoek in januari aan haar Russische collega zou Sergej Lavrov haar hebben aangemoedigd een glas wodka te drinken, waarop Baerbock reageerde, zo vertelde ze tenminste aan Der Spiegel: „Als wodka drinken rond het middaguur een bewijs van stoerheid is – ik heb twee kinderen gebaard.”

Woensdag, in de kerk van Boetsja, vindt Baerbock snel de juiste woorden. Ze vertelt beeldend over haar indrukken voor de Duitse televisiekijker, voor de Oekraïners spreekt ze op een authentieke manier haar steun en medeleven uit. De zware kritiek van Oekraïne op Duitsland lijkt Baerbock even weg te kunnen nemen.

Scholz hield lang leveranties van zware wapens tegen. Binnen de coalitie is de prominente Groenen-politicus Anton Hofreiter de luidste criticus van Scholz. „We hebben een kanselier die momenteel te weifelachtig is”, zei Hofreiter eind april. Hofreiter is een typische exponent van de Groene omwenteling: hij hoort bij de linkervleugel van de partij, draagt zijn haar lang, stond tot voor kort voor rigoureuze landbouwhervormingen, maar eist nu onvermoeibaar meer wapens voor Oekraïne.

Eind april viel de beslissing daadwerkelijk zwaar geschut te leveren, te beginnen met tanks. Tot nu toe lijkt de achterban van de Groenen zich te schikken. Kritiek klinkt hooguit uit de jongerenafdeling. En in Schwedt, tijdens het bezoek van minister Habeck op maandag, protesteerden een aantal leden van klimaatbeweging Letzte Generation. Zij willen de „fossiele waanzin” tegenhouden.