‘Vrouwen worden opgevoed met het idee dat menstruatieklachten erbij horen, maar dat hóéft niet’

Boek Vrouwen zouden meer moeten durven praten over menstruatieproblemen, vindt gynaecoloog Marlies Bongers. Ze schreef daarom een boek met journalist Corien van Zweden. „Dat er een taboe op rust, levert allerlei problemen op in de samenleving.”

Beeld Getty Images, bewerking NRC

‘Wielrenner Leontien van Moorsel reed in 2003 een wereldrecord tijdens haar menstruatie”, zegt Marlies Bongers, gynaecoloog bij het Máxima Medisch Centrum in Veldhoven en bijzonder hoogleraar aan de Maastricht University. „Van Moorsel plande tijdritten het liefst op die dagen van haar cyclus.” Een mooie anekdote, maar bij haar op de polikliniek komen vrouwen die juist last hebben van hun menstruatie. Krampen, buikpijn, rugpijn, hoofdpijn en veel bloedverlies. Somberheid, irritatie, huilbuien. Als je het Bongers vraagt, wachten vrouwen veel te lang met naar een arts gaan om klachten te bespreken. „Vrouwen worden opgevoed met de gedachte dat dit erbij hoort, maar het hoeft er helemaal niet bij te horen”, zegt ze. Er zijn mogelijkheden om de klachten te verminderen. „Maar zolang vrouwen denken dat die pijn en ongemakken bij het leven horen, blijven ze maandelijks doorploeteren met steeds de vergeefse hoop dat het volgende maand beter is.”

Om het gesprek over alles wat met de baarmoeder samenhangt open te gooien en vrouwen aan te moedigen om meer te praten over menstruatie en menopauze, schreef ze met journalist Corien van Zweden Biografie van de baarmoeder, een leesbaar boek over „het ingenieuze orgaan dat vaak niet begrepen wordt”.

Is praten over menstruatie en menopauze een taboe in Nederland?

„Zeker. En dat levert allerlei problemen op in de samenleving, op het werk en thuis. Klachten als vermoeidheid, hoofdpijn, duizeligheid en hevig bloedverlies kunnen het dagelijks functioneren van vrouwen belemmeren. Het zou mooi zijn als een vrouwelijke werknemer zonder schaamte tegen haar leidinggevende kan zeggen dat ze een dagje thuis werkt omdat ze hevig menstrueert. En dat een vrouw thuis tegen haar kinderen kan zeggen: ‘Dit zijn mijn mindere drie dagen, willen jullie extra lief voor me zijn?’”

Bent u een voorstander van menstruatieverlof?

„Ik vind dat het bespreekbaar moet zijn. Als menstruatieverlof op de politieke agenda komt te staan, wordt het een onderwerp waarover mensen praten. Dan zeggen mannen ineens: ‘Jeetje, is dat zo’n probleem voor vrouwen?’ Bedrijven en leidinggevenden moeten er dan over nadenken. Ik gun het vrouwen dat ze hun werk op de dagen dat ze minder goed functioneren door hun menstruatie anders mogen inrichten. Thuis op de bank werken. Of in plaats van acht uur aan een lopende band staan een paar dagen orders inboeken achter een computer.”

In het buitenland zijn er al initiatieven.

„In de Spaanse stad Girona is voor ambtenaren menstruatieverlof ingesteld. Vrouwen mogen tot acht uur verlof opnemen als ze veel last hebben van de menstruatie. Die uren moeten ze later inhalen, zo gaat het niet ten koste van de economie, maar het zou mooier zijn als dat niet hoeft. In Frankrijk heeft president Macron het onderwerp op de politieke agenda gezet. In zijn regering zit een vrouw met extreme endometrioseklachten. Bij endometriose bevindt weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies zich op plekken buiten de baarmoeder. Macron heeft gezegd: ‘Endometriose is geen vrouwenprobleem, maar een probleem van de hele samenleving’. Hij heeft veel geld beschikbaar gesteld voor onderzoek.”

Endometriose is ook in Nederland een probleem. U schrijft dat het gemiddeld zeven jaar duurt voordat de diagnose wordt gesteld.

„Naar schatting heeft 10 procent van de menstruerende vrouwen last van endometriose. Wereldwijd zou het gaan om 167 miljoen vrouwen. Het weefsel buiten de baarmoeder veroorzaakt chronische ontstekingen en verklevingen, met pijn als gevolg. Het gaat niet vanzelf over. Met medicatie of bepaalde anticonceptie kun je het onderdrukken, maar zodra je daarmee stopt, begint het weer te groeien. Doordat veel vrouwen stoer en sterk zijn, even doorbijten en niet praten over pijn die met vrouw-zijn te maken hebben, lopen ze lang rond met pijnklachten.

Lees ook onze special over de overgang

„Endometriose komt veel voor bij jonge vrouwen. Als ze zich eenmaal met buikpijn melden bij de huisarts, wordt er niet altijd goed gekeken naar de relatie met de menstruatie. Eerst wordt bijvoorbeeld verwezen naar een maag-darm-leverarts, dan een keer een foto gemaakt, niks op te zien, naar de psycholoog, medicatie en zo blijven ze jaren aanmodderen. Totdat de klachten onhoudbaar worden. Endometriose is er in verschillende gradaties. Als de darmen en de blaas er ook bij betrokken zijn, is het heel akelig. Ik zie schrijnende gevallen; vrouwen die jarenlang zijn doorverwezen naar verschillende soorten artsen en uiteindelijk naar een psycholoog zijn gestuurd.”

Hoe kunnen vrouwen eerder de juiste diagnose en behandeling krijgen?

„Onlangs zijn er Kamervragen hierover gesteld, ik hoop dat dat gaat helpen. Women inc. heeft de Nederlandse vereniging van gynaecologen gevraagd gezamenlijk op te trekken om meer subsidie te krijgen. Internationaal lopen er grote studies naar de ziekte en optimale behandelingen, met subsidie kunnen we daarbij aansluiten. Het helpt ook als vrouwen onderling meer praten over hun menstruatie en eventuele klachten, dan kun je toetsen of wat jij voelt normaal is of extreem. Platform Menstruatiemeisjes heeft een podcast waarmee ze jonge vrouwen bereiken. De Endometriose Stichting had de campagne GirlsTalk.Period!. Dat zijn allemaal goede initiatieven die ervoor zorgen dat (jonge) vrouwen met klachten eerder naar een arts durven gaan.”

In het boek worden behoorlijk veel problemen beschreven. Krijgt elke vrouw vroeg of laat ergens mee te maken?

„Nee! Ik ben er best goed vanaf gekomen met mijn baarmoeder. Of er veel vrouwen zijn die helemaal ongeschonden uit de strijd komen, weet ik niet, maar veel van de problemen zijn niet levensbedreigend. Iedere vrouw komt wel iets tegen, denk ik, maar veel gaat ook weer over. Er zitten ook hoogtepunten aan de baarmoeder hè – nieuw leven voortbrengen – dat moeten we niet vergeten.”