Rotterdam is nog geen ‘koploper duurzaamheid’

Klimaatakkoord Ook met een eigen Klimaatakkoord gaat Rotterdam de CO2-doelen voor 2030 niet halen. „We zijn nu nog het vieste jongetje van de klas.”

De raffinaderij van Shell bij Pernis.
De raffinaderij van Shell bij Pernis. Foto Jennifer Knuchel

Rotterdam is misschien een koploper in groene ambities, maar nog lang niet de „koploper in duurzaamheid” die het college van b&w wil worden. Als eerste Nederlandse gemeente die in 2019 een eigen Klimaatakkoord sloot, loopt Rotterdam ver achter bij de doelstelling om de lokale CO2-uitstoot in 2030 te halveren.

„We zijn nu nog het vieste jongetje van de klas” en „we staan nog aan het begin”, zei GroenLinks- wethouder Arno Bonte (energietransitie) deze week in een presentatie over het Klimaatakkoord aan het eind van deze collegeperiode. Tegelijkertijd is de afgelopen vier jaar meer bereikt dan Bonte had durven dromen, zei hijzelf.

Het Klimaatakkoord moet Rotterdam helpen bij het voldoen aan de internationale afspraken om de mondiale temperatuurstijging in 2050 te beperken tot 2 graden, liefst 1,5 graad. De gemeente heeft zes ‘klimaattafels’ opgezet voor bijvoorbeeld de gebouwde omgeving, de haven, mobiliteit en (nieuw) de gezondheidszorg.

55 klimaatdeals

Met 200 bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn inmiddels 55 ‘klimaatdeals’ gesloten, van het Havenbedrijf, Shell en de Erasmus Universiteit, tot de Voedselbank, de Watertaxi en de Energie Coöperatie Delfshaven. De klimaatdeals variëren van aardgasvrije wijken, zonnepanelen op daken en inzetten op waterstof en elektrificatie, tot eenrichtingsverkeer op de Nieuwe Binnenweg, en acties tegen voedselverspilling en voor kledingrecycling. De gemeente heeft tot nu toe 150 miljoen euro uitgegeven rond het Klimaatakkoord.

Lees het interview: Rotterdamse klimaatwethouder Arno Bonte: ‘Ik hoop op 2 miljard van het Rijk

In navolging van de Europese Unie heeft Rotterdam de eigen klimaatambities vorig jaar nog aangescherpt: niet 49, maar 55 procent minder CO2-uitstoot in 2030, ten opzichte van 1990. „Fit for 55” was het thema van de presentatie van Bonte. Maar in de rapportage over het Klimaatakkoord van januari staat al dat „de huidige koers” van Rotterdam, en het Rijk, „onvoldoende” is om 49 procent vermindering in 2030 te halen.

Hoe groot het gat is, blijkt uit doorrekeningen van de DCMR Milieudienst Rijnmond van twee maanden terug. Wethouder Bonte zegt trots dat het is gelukt de CO2-uitstoot om te buigen in een dalende trend. In feite is die uitstoot al sinds 2017 – vóór dit college en het Klimaatakkoord – gedaald van 31,8 naar 26,2 megaton CO2 in 2020 (1 megaton is 1 miljard kilogram). In 2020 waren de oorzaken vooral de coronacrisis en een storing bij kolencentrale Power Plant in de haven, zegt DCMR.

Dempend effect van het Klimaatakkoord was in 2021 gering: een daling van 0,1 megaton CO2

Vorig jaar is de CO2-uitstoot bovendien weer met 1 tot 3 megaton gestegen ten opzichte van 2020, volgens voorlopige cijfers van DCMR. De kolencentrale ging in juli weer draaien en de vraag naar kolen voor stroomopwekking nam toe, wegens het aantrekken van de economie, de hoge gasprijzen en minder opbrengst uit windenergie, aldus het Havenbedrijf. Het dempende effect van het Klimaatakkoord was in 2021 gering: een daling van 0,1 megaton CO2.

Om de CO2-uitstoot te halveren ten opzichte van 1990, moet Rotterdam 16,8 megaton minder uitstoten in 2030. Met alle maatregelen uit het Klimaatakkoord zal de uitstoot met 9,1 megaton dalen, waardoor er alsnog een gat van 7,4 megaton overblijft. Waarschijnlijk is dit nog te positief ingeschat, denkt DCMR, want het gaat deels om ‘verwachte’ of ‘beoogde’ effecten van klimaatdeals.

De grootste opgave ligt bij de haven(industrie) en energiesector, samen verantwoordelijk voor 90 procent van de lokale CO2-uitstoot. Rotterdam wil dat de haven grootschalig gebruik gaat maken van waterstof en elektriciteit, maar voor de infrastructuur zou een rijksbijdrage van 1,5 tot 2 miljard euro nodig zijn, zegt Bonte. Er is een hoofdtransportleiding voor waterstof door de haven nodig, en meerdere windparken op zee om de haven van energie te voorzien.

„Het coalitieakkoord van de regering biedt hoop op investeringen die nodig zijn voor versnelling van de energietransitie in Rotterdam”, zei Bonte. „Over de windparken op zee maak ik me zorgen; om de industrie te vergroenen hebben we 1.000 nieuwe windmolens nodig, maar het kabinet maakt hier te weinig vaart mee.”

Weg met de gasaansluitingen

Ook het aardgasvrij maken van woningen is in de praktijk een moeizaam proces. Om Rotterdam klimaatneutraal te maken in 2050 moeten op termijn 263.000 gasaansluitingen plaatsmaken voor duurzame warmte. De ambitie was om deze collegeperiode 10.000 woningen van het gas te halen; bij 12.000 aansluitingen is dat gebeurd of gaat dat nog gebeuren.

Een woningcorporatie zoals Woonbron loopt wel tegen „de grenzen van menskracht en middelen” aan, staat in de rapportage. Ze hebben beperkt geld om te investeren en er is een tekort aan technisch personeel, zegt Esther van der Velden, voorzitter van de klimaattafel gebouwde omgeving.

Ook is „nog veel winst” te behalen bij woningeigenaren en particuliere verhuurders, volgens de rapportage. Zij vertegenwoordigen de helft van de lokale woningvoorraad, maar hebben „beperkte middelen, kennis en tijd” voor energiebesparende maatregelen.