Opinie

‘Ikke, ikke, ikke’ regeert in villawijk én Rotterdam-Zuid

Aylin Bilic

Deze week vroeg ik een vriendin wat zij vond van de rellen in Rotterdam. Ze zei dat ze „negatieve gevoelens” overhield aan nieuws volgen en dat ze zich er daarom voor had afgesloten. Ze loopt liever rondjes in de natuur, dicht bij haar ruime, vrijstaande woning. „Lien, we hebben gewoon een dwarse politicus nodig”, besloot ze het gesprek.

Eigenlijk roept mijn vriendin dit al zo’n vijftien jaar. Ze heeft een prachtige baan, is economisch onafhankelijk en organiseert zo nu en dan tiptop verzorgde huisfeestjes. De gesprekken op die feestjes gaan voornamelijk over het ‘goede gevoel’ najagen. Ook ‘in je kracht staan’ en ‘negativiteit uitbannen’ zijn terugkerende thema’s in de gesprekken die ik daar voer. Tijdens corona gingen de feestjes overigens gewoon door. „Als je gelooft in jezelf dan word je niet ziek”, meldden de feestgangers elkaar in de appgroep.

Eenmaal thuis na zo’n feestje – de afgelopen paar jaar heb ik het gemist – bekroop me steevast het gevoel dat mijn vriendin en haar vrienden in een wereld leven waarin de maatschappij er niet toe doet – te abstract, te negatief ook. Waarom ze dan wel een dwarse, sterke leider wensen is me nog altijd een raadsel. Een goed antwoord daarop heeft ze me nooit gegeven.

Mijn vriendin is overigens geen uitzondering. Ik ken een voormalige HR-directeur van een groot en gerenommeerd adviesbureau die een paar jaar geleden voor zichzelf begon. „Ik lees geen krant, kijk geen tv behalve Veronica Inside en Netflix”, vertelt hij vaak trots. Want hij wil niet dagelijks met maatschappelijke teleurstellingen geconfronteerd worden.

Toch is deze vriend heel boos op de overheid. De reden: hij heeft sinds kort gezondheidsproblemen. Maar hij ziet niets terug van de sociale premies die hij decennialang in loondienst heeft betaald. Nu moet hij ondanks zijn ziekte doorwerken, omdat hij anders de hypotheek, zijn ex-vrouw, zijn dure etentjes en studerende dochters niet kan betalen.

Elke keer dat ik hem spreek, stelt hij dat er snel een dwarsige politicus moet opstaan die de huidige leiders in Den Haag ‘naar huis stuurt’. Ook is hij gevoelig voor complottheorieën: voor big pharma komt deze coronacrisis wel heel goed uit…

Vorige week vrijdag vonden de gewelddadige rellen in Rotterdam plaats. Het demissionaire kabinet reageerde furieus. Maar de teneur van de vele analyses die volgden in de media, was dat dat kortzichtig was: we moeten vooral zoeken naar de sociologische achtergronden. Relschoppers is het vuurwerk, de sinterklaasintocht en kroegavonden afgepakt; hun frustratie is dus goed te volgen, las ik ergens.

In het tv-programma M hoorde ik maandag slechts één gast (van de politie) zeggen dat geweld tegen de politie volstrekt ontoelaatbaar is. Verder werd er van alles bijgehaald, tot de woningmarkt aan toe. Een aanwezige leraar uit Capelle aan den IJssel had de rellen al lang zien aankomen, zei hij, onder meer omdat jongeren zich ‘voorgelogen’ voelen doordat de premier en het OMT niet altijd dezelfde dingen zeggen. Hij wist ook dat 2G ontzettend slecht getrokken zal worden in deze buurten, vooral door kinderen uit gebroken gezinnen.

Tja, waar het in zulke analyses gek genoeg niet om draait: dat veel mensen, onder wie de relschoppers, weigeren zich te verdiepen in het maatschappelijk belang van coronamaatregelen, laat staan dat ze daar hun persoonlijk leven of ‘goede gevoel’ door laten muilkorven. Dat geldt voor de veertienjarige relschoppers die overdag vakkenvullen bij Albert Heijn in Rotterdam-Zuid, maar net zo goed voor de in het bedrijfsleven goedverdienende managers die hun eigen fijne leventje niet willen laten bederven.

Hun ‘ik’ is hun ethisch kompas. Een prikje in je arm, terwijl je zelf te jong bent om echt ziek te worden: waarom zou je. Een feestje afblazen omdat we in een lockdown zitten: hé hallo, je leeft maar één keer. Maar als de consequentie is dat we na ruim anderhalf jaar dat virus nog steeds niet onder controle hebben: dan wel pleiten voor een sterke man in Den Haag of winkels kort en klein slaan – al dan niet uit verveling.

Maatschappelijk belang lijkt voor velen totaal onderschikt aan ‘mijn vrijheid’ en ‘ik doe wat goed voelt’. Maar jij bent toch liberaal, juist jij moet toch pal staan voor individuele vrijheid, krijg ik vaak op Twitter te horen. Ik probeer soms uit te leggen dat de Franse Revolutie – de wieg van het liberalisme – drie principes kende: vrijheid, gelijkheid en broederschap. En dat dat laatste voor een liberaal minstens zo belangrijk is als die eerste twee. Het komt zelden over.

Aylin Bilic is ondernemer en publicist.