Therapeutisch je eigen schilderij verscheuren

Zap In Dream school proberen therapeuten en bekende Nederlanders jongeren met problemen te helpen. Het realityprogramma vormde maandagavond een bijzondere combinatie met de documentaire Raising a School Shooter (VPRO), over de ouders van kinderen die een massamoord op hun geweten hebben.

Valentina heeft in ‘Dream school’ zojuist haar eigen schilderij vernietigd.
Valentina heeft in ‘Dream school’ zojuist haar eigen schilderij vernietigd. Beeld NTR

Het is ook nooit goed. „Volgens mij zit jij een beetje Dream school te spelen”, zei Eric van ’t Zelfde tegen een deelnemer aan het NTR-realityprogramma dat jongeren met problemen een paadje naar de toekomst wil wijzen. Deze jongen, Giovanni, had niet lopen klieren of met deuren geslagen – hij had netjes meegedaan.

Het probleem, legde begeleider en ex-kickbokser Lucia Rijker uit, was dat Giovanni alles met zijn verstand deed. Als hij tegen een zak stond te schoppen, zag ze een woedende jongen, maar daarna was hij meteen weer doodkalm. „Een jongen vecht en een man praat”, stelde Giovanni. Dat was wijs, maar erg rationeel voor wat hij had meegemaakt. Eerder had hij onderkoeld verteld over de dag waarop zijn moeder van het dak was gesprongen en alleen overleefde doordat ze werd opgevangen door de waslijnen van de benedenburen.

Het vijfde seizoen van Dream school nadert het slot. De ketende en muitende jongeren hebben in de eerste afleveringen de meeste aandacht getrokken, nu proberen Rijker en Van ’t Zelfde door te dringen tot degenen die duiken. Het leverde maandag een intense scene op bij de les van kunstenares Lita Cabellut. De 19-jarige Valentina had een prachtig schilderij gemaakt, waar ze trots op was. Ze kreeg complimenten voor perspectief, kleurvoering en detaillering. Maar op het slotstuk van de oefening had ze niet gerekend: Cabellut nodigde iedereen uit om zijn eigen kunstwerk te vernietigen.

Valentina aarzelde, rende weg en zei kwaad dat ze er voor eens en voor altijd genoeg van had dat mensen tot haar innerlijk probeerden door te dringen. Dat doek moest dus stuk. Ze voegde de daad bij het woord. Ze scheurde het linnen van het frame, trok hard, maakte er een prop van en stampte – de vloer lag inmiddels vol schilfers.

Daarop stapte Cabellut naar voren, raapte het mishandelde kunstwerk op, vouwde het weer open en hield het voor Valentina’s neus: „Kijk, het is er nog. Want jij bent er nog.” Het was meer aanschouwelijk kunstonderwijs en toegepaste psychologie dan het meisje kon verdragen; ze nam de benen. Ze had zich aan iets gehecht en dat was fout geweest, zei ze daarna tegen Rijker. Het kwam uiteindelijk goed: niet veel later nam Valentina de uitnodiging aan om eens in het atelier van de kunstenares te komen werken. Al is de reikwijdte van de goede afloop bij Dream school, dat drie jaar geleden de nazorg voor de kandidaten na klachten intensiveerde, moeilijk te bepalen. Het leven is nog lang.

Uitvoerig geplande moordpartij

Het weloverwogen breekwerk in Dream school vormde een bijzondere combinatie met de documentaire Raising a School Shooter (VPRO) die een uur eerder was uitgezonden in het kader van de IDFA-programmering op NPO2. Die film ging ook over het openbreken van getraumatiseerden. Niet de jongens die zich op een kwade dag ontpopten tot massamoordenaars, zij waren het onderwerp van de film niet. Hier ging het om de ouders.

Zo vertelde Jeff Williams dat hij pas in de jeugdgevangenis voor het eerst tegen zijn vijftienjarige zoon Andy had gezegd dat hij van hem hield. Toen Sue Klebold hoorde dat haar zoon Dylan waarschijnlijk vijftien mensen had vermoord op Columbine High School, bad ze dat hij ook dood zou zijn. Het kostte haar maanden om tot zich door te laten dringen dat hij niet in een vlaag van verstandsverbijstering had gehandeld, maar de moordpartij uitvoerig had gepland. Wanneer had ze hem eigenlijk gevraagd hoe het met hem ging?

Sue kwam tot zichzelf door veel over de ramp te praten en ook de verwensingen over zich heen te laten komen. Jeff liep met zijn hoofd naar beneden door de supermarkt tot hij in een café een roodharige vrouw ontmoette: „Er bleek iemand te zijn die mij niet haatte.” Of zoals Sue zei: „We moeten elkaar helpen voelen.”