Nederlandse diplomaten vrezen dat Assad Interpol kan misbruiken

Internationale opsporing Diplomaten reageren onthutst op het feit dat Syrië weer zelfstandig lid is geworden van de internationale opsporingsorganisatie Interpol.

De wijk Salaheddine in Aleppo in 2017. De reden dat Interpol Syrië onder correctieve maatregelen stelde, was niet Assads moordlust maar de instabiele situatie in het land.
De wijk Salaheddine in Aleppo in 2017. De reden dat Interpol Syrië onder correctieve maatregelen stelde, was niet Assads moordlust maar de instabiele situatie in het land. Foto Hassan Ammar/AP

Syrië mag weer zelfstandig meedraaien bij de internationale politieorganisatie Interpol. Dat zorgt voor grote onrust onder Syrische vluchtelingen en ontlokte verontwaardiging van Nederlandse diplomaten, die om opheldering vroegen bij de Nederlandse politie. Hun vrees is dat het Assad-regime Interpol zal misbruiken om tegenstanders wereldwijd te intimideren en, in het ergste geval, te laten uitleveren.

Deze week komen de 194 lidstaten van Interpol bijeen in Istanbul voor de jaarlijkse algemene vergadering. Daar worden een nieuwe voorzitter en leden van het bestuur gekozen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft erop aangedrongen dat de Nederlandse delegatie ter sprake brengt dat Nederland niet van plan is samen te werken met de Syrische politie. Het ministerie probeert voor het standpunt bijval te krijgen van andere landen.

Syrië bleef tijdens de oorlog lid van Interpol, maar werd in 2012 onder ‘correctieve maatregelen’ gesteld. Daardoor kon Damascus geen signalementen versturen en niet zoeken in de database zonder toestemming van het hoofdkantoor in Lyon. De reden daarvoor was overigens niet Assads moordlust – Interpol kent wel meer gewelddadige regimes – maar de onstabiele situatie in het land. Na een procedure van enkele jaren is in juni besloten de beperkingen op te heffen. Dat werd intern gecommuniceerd, maar werd pas publiekelijk bekend gemaakt in oktober – nadat Syrische pro-regime media het aan de grote klok hadden gehangen.

Assad-regime

De Nederlandse ministeries van Justitie en Veiligheid en Buitenlandse Zaken zijn geen van beide van tevoren ingelicht over Interpols besluit. „Wij zijn totaal overvallen”, laat een Nederlandse diplomaat weten. „Kennelijk heef Interpol geheel in eigen bubbel besloten dat Syrië op papier weer voldoet aan de eisen. Dat is echt met geen pen te beschrijven.”

Syrische organisaties reageren net zo geschokt. Eerder deze maand schreven twintig met name Syrische ngo’s een brandbrief aan de secretaris-generaal van Interpol. Daarin benadrukken ze dat het Assad-regime er een handje van heeft politieke tegenstanders aan te merken als ‘terroristen’ en vragen ze meer garanties dat dit niet zal leiden tot de uitlevering van vluchtelingen.

We zijn totaal overvallen door Interpols beslissing

Nederlandse diplomaat

Maar volgens de Nederlandse politie is dat laatste niet aan de orde. Niet alleen omdat Nederland op dit moment niet uitlevert aan Syrië, maar ook vanwege strikte regelgeving. „Een signalering leidt echt niet direct tot arrestatie of uitlevering”, aldus een woordvoerder van de politie. „Daar zitten heel veel stappen tussen.”

Lees ook dit artikel over de situatie in Syrië na tien jaar oorlog: Tien jaar oorlog in Syrië: ‘Iedere dag is slechter dan die ervoor’

Dat zit zo: lidstaten van Interpol kunnen een notice of een diffusion versturen. In het eerste geval stuurt een lidstaat een signalering de hele wereld over, in het tweede gaat deze naar specifieke lidstaten. ‘Notices’ worden van tevoren gecontroleerd door Interpol, ‘diffusions’ worden beoordeeld door het ontvangende land en daarna door Interpol. In Nederland wordt die controle niet alleen gedaan door de politie, maar ook door het ministerie van Justitie en Veiligheid of het OM. Blijkt een signalering politiek, religieus, militair of etnisch geladen, dan wordt deze verwijderd en worden alle Interpol-leden hiervan op de hoogte gesteld.

Daarbij bepalen lidstaten volgens de politie welke informatie met Syrië gedeeld wordt. „Het is echt niet zo dat Syrië nu kan gaan grasduinen in Interpols data”, aldus de woordvoerder. „Zie Interpol eerder als een telefoonlijn: Syrië mag weer op eigen initiatief bellen, maar er wordt door het hoofdkwartier nog steeds meegeluisterd of men zich aan de regels houdt. En wij bepalen zelf of we überhaupt de telefoon opnemen.”

Toch komen de zorgen niet uit de lucht vallen. Alle regels ten spijt wisten autoritaire regimes, Poccn4 en China voorop, Interpol vaak te gebruiken om dissidenten op te jagen en te laten arresteren. De vrees is dat misbruik kan toenemen na de verkiezing van een nieuwe voorzitter, want de koploper is Ahmed Naser al-Raisi, een generaal uit de Verenigde Arabische Emiraten die zelf beschuldigd wordt van het overzien van de marteling van politieke tegenstanders.

Onterecht gezocht

„Interpol is een ondoorzichtige organisatie”, stelt de Britse advocaat Toby Cadman van het in Londen gevestigde advocatenkantoor Guernica 37. „Natuurlijk zijn er regels, maar er is veel te weinig transparantie om te controleren of deze worden nageleefd.” Bovendien is er volgens hem een capaciteitsprobleem. „Interpol kan de meer dan 10.000 Red Notices die het jaarlijks ontvangt onmogelijk allemaal tijdig controleren.”

Cadmans kantoor stond bijna honderd cliënten bij die ten onrechte werden gesignaleerd bij Interpol, vaak na verzoeken door autoritaire regimes. „Het kost ons minstens vijf maanden om zoiets ongedaan te maken”, aldus de advocaat. In die tijd kan er veel misgaan, ook als arrestatie uitblijft. „Cliënten kampen met grote reputatieschade en onzekerheid. Vaak zijn ze bang om nog te reizen, want lang niet alle landen gaan zo zorgvuldig met signaleringen om als bijvoorbeeld Nederland.”

Lees meer over hoe Interpol functioneert: Hoe een zakenman onterecht op de most wanted -lijst van Interpol kwam

‘Naiëf’

Nog afgezien van zulke risico’s hekelen de Nederlandse diplomaten vooral de politieke impact van Interpols besluit over Syrië. „De Amerikanen in de regio spreken ons erop aan”, aldus een andere diplomaat. „Ze weten dat er een Nederlander in Interpols Uitvoerend Comité zit en willen weten hoe dit heeft kunnen gebeuren. Dan sta je dus mooi met de mond vol tanden.” De politie houdt vol dat de diplomatieke benadering van BuZa het „apolitieke” karakter van Interpol ondermijnt. Diplomaten vinden het „naiëf” om de politieke context over het hoofd te zien en drongen aan op een overleg met het ministerie van Justitie en de politie – dat begin deze maand plaatsvond. Wat hen betreft moet duidelijk zijn dat Nederland op geen enkele manier toenadering zoekt tot het Syrisch regime. „En zeker niet tot de Syrische politie”, aldus de eerste diplomaat. „Want vergeet niet dat zij degenen zijn die duizenden burgers hebben doodgemarteld.”

Correctie (24 november 2021): In een eerdere versie van dit stuk stond dat de politie volhoudt dat het ministerie van Buitenlandse Zaken niet betrokken hoeft te worden bij Interpol omdat de organisatie „apolitiek” zou zijn. Dat klopt niet. De politie houdt vol dat de diplomatieke benadering van BuZa het „apolitieke” karakter van Interpol ondermijnt. Hierboven is dat aangepast.