Minnaressencultuur in China botst met het #MeToo-tijdperk

Seksueel geweld in China Dat Chinese leiders jonge minnaressen hebben, is al eeuwen doodnormaal. De klacht van tennisster Peng Shuai zet die traditie op zijn kop.

Mao Zedong, destijds leider van de Communistische Partij van China, met een groep vrouwen in 1957.
Mao Zedong, destijds leider van de Communistische Partij van China, met een groep vrouwen in 1957. Foto Michael Nicholson/Getty Images

Mevrouw Chen, een plompe vrouw van achter in de vijftig, slurpt oesters in het chique Conrad Hotel in Hongkong. Ze draagt een scharlakenrode Chinese jurk met een diepe split, een qipao, die haar twee maten te klein is. Door de split kun je de jarretels zien die haar kousen ophouden.

Het is 1997. Chen wil haar verhaal doen aan een Amerikaanse journalist. Ze wil hem vertellen hoe ze in 1962, toen ze veertien was en mooi en onschuldig, voor het eerst seks had met Mao Zedong, China’s hoogste leider. Ze was geselecteerd, vermoedelijk door hem zelf, uit de zang- en dansgroep van de Chinese Luchtmacht. Het was het begin van een lange relatie die misschien niet vrijwillig was begonnen, maar waar zij uiteindelijk van hoopte te profiteren en te stijgen op de sociale ladder. Was zij uiteindelijk niet de vrouw die Mao het beste had weten te behagen?

Ze wilde het verhaal voor veel geld aan de journalist verkopen, maar hij had geen grote belangstelling. Jaren later, in 2011, schreef hij er alsnog een artikel over.

Bijna zestig jaar nadat Chen in het bed van Mao belandde, op 2 november 2021, verschijnt er een lang bericht van de Chinese tennisster Peng Shuai (35) op het sociale medium Weibo. Daarin beschuldigt ze de voormalige Chinese vicepremier Zhang Gaoli van seksueel misbruik, dat drie jaar geleden zou hebben plaatsgehad. Zhang is veertig jaar ouder dan zij. Volgens Peng heeft hij haar in zijn huis gedwongen tot seks, met medeweten van zijn vrouw.

Zhang was van 2012 tot 2017 lid van het Staand Comité van het Politbureau. Dat maakte hem tot een van de zeven machtigste politici van het land. Het bericht verdwijnt binnen een half uur van Weibo, van Peng zelf wordt in de dagen erna niets meer vernomen.

Hoewel er bijna zestig jaar verstreken zijn sinds 1962, zijn Chen en Peng voorbeelden van jonge vrouwen die zich geroepen of gedwongen voelen tot seks met de machtige oude mannen aan de absolute top van de Communistische Partij van China. Het grote verschil tussen de twee is dat Chen in de vergetelheid is geraakt, terwijl Peng in het #MeToo-tijdperk leeft. Dat betekent dat de minnaressencultuur die al bestond in de Chinese keizerrijken en doorloopt tot in het heden, nu niet meer zomaar wordt geaccepteerd. Voor het eerst wordt de partij gedwongen om ten overstaan van de hele wereld te reageren op beschuldigingen van seksueel geweld.

De hashtag #WhereIsPengShuai is overal en velen, vrouwentennisbond WTA voorop, eisen opheldering over de gebeurtenissen. Dit drijft de Communistische Partij in het nauw, en dat in aanloop naar de Olympische Winterspelen in februari.

Tennisster Peng Shuai na een wedstrijd op de Australian Open in 2019. Foto Mark Schiefelbein/AP

De staatsmedia negeren tot nu toe alle beschuldigingen van seksueel misbruik. Zij reageerden de afgelopen dagen met het publiceren van een e-mail die van Peng zou zijn, met foto’s en een video. Ook voerde Peng een videogesprek met voorzitter Thomas Bach, maar ook daarbij bleef het onduidelijk in hoeverre zij vrij was in haar handelen. Over het misbruik is van Chinese zijde met geen woord meer gerept. Alle Chinese pogingen om de onrust te laten bedaren zijn tot nu toe mislukt.

Vrouwenverslinder

Van de Chinese leiders gold vooral Mao als een vrouwenverslinder die vaak met meerdere jonge vrouwen, in veel gevallen minderjarigen, tegelijk seks had. Meestal liepen deze affaires parallel aan een van zijn vier huwelijken en waren zijn echtgenotes gewoon op de hoogte. Dat werd wereldwijd bekend door de biografie over Mao’s privéleven, geschreven door zijn lijfarts Li Zhisui. Daarin staat onder meer dat Mao zijn tanden nooit poetste en zijn geslachtsdeel weigerde te wassen. Nergens voor nodig, vond hij: dat geslachtsdeel werd vanzelf weer schoon als hij het dompelde in het vaginale vocht van een vrouw.

Lees ook de recensie uit 1994 van het boek van Li Zhisui: Het intieme leven van voorzitter Mao

Journalist Jin Zhong schreef in 2011 over de verklaringen die Mao’s minnares Chen aan hem gedaan had over de rest van de partijtop. Tegenover hem stelde ze dat de hele top destijds, met uitzondering van de „aan opium verslaafde” maarschalk Lin Biao en de „fysiek zwakke” generaal Chen Yun, buitenechtelijke affaires had. Dat zou ook gelden voor de latere leider Deng Xiaoping en voormalig premier Zhou Enlai. Buitenechtelijke seks is volgens haar de regel, ervan afzien de uitzondering.

Inlichtingendiensten

Wat Chen vertelt is fantasievol, bloemrijk – en niet te verifiëren. Het valt in een Hongkongse traditie van boeken met roddel en achterklap over de Chinese partijelite die tot enkele jaren geleden graag gekocht werden door Chinezen van het vasteland die op bezoek waren in het vrijere Hongkong. Maar Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten hechtten in elk geval wel enige waarde aan haar getuigenissen en de Britten stonden haar daarom toe om naar het Verenigd Koninkrijk te emigreren.

Chen beschrijft een cultuur waarin onbeperkte seks – vrijwillig of niet – met wie de leiders maar willen een vanzelfsprekend voorrecht is. Dat voorrecht lijkt een rechtstreekse voortzetting van China’s hoftraditie, waarbij de keizers er een heel harem op na hielden van soms wel tienduizend vrouwen.

Chen plaatst zichzelf nadrukkelijk in die keizerlijke traditie. Ze ziet zich als een concubine, een keizerlijke bijslaap wier sociale status kan stijgen door haar rol aan de zijde van de keizer. Journalist Jin Zhong schrijft: „Ze wilde beroemd worden, dat mensen meteen aan haar zouden denken als de naam van Mao opkwam. Net zoals de beroemde concubine Yang Guifei wordt geassocieerd met keizer Minghuang van de Tang(-dynastie).”

De vrouwen trokken niet zelf de aandacht, ze zijn daartoe ‘uitverkoren’

Peng kijkt heel anders naar het machtsmisbruik waarvan ze slachtoffer is geworden. In haar verklaring op Weibo noemt ze zichzelf een mot die rond de vlammen danst, vlammen die haar zullen verteren. Ze voorspelt dat haar bekentenis evenveel effect zal hebben als het stukgooien van eieren op een rots: de Partij blijft onaangedaan, doet geen nader onderzoek en begraaft haar verhaal.

Beide vrouwen hebben niet uit zichzelf contact gezocht met de twee machtige mannen: ze zijn daartoe ‘uitverkoren’. Peng trok de aandacht met haar tennisprestaties, Chen als lid van de Zang- en Dansgroep van de luchtmacht. De jonge meisjes uit dergelijke legergroepen werden niet alleen gevraagd om voor Mao op te treden en met hem te dansen, maar ook om „thee te zetten” in zijn privéverblijven: meestal een eufemisme voor seks, al is het de vraag of dat vooraf duidelijk was voor de meisjes.

Het was voor meisjes van zo’n groep aanvankelijk heel eervol, omdat ze dicht bij de leider kwamen. Mao had een bijna goddelijke status: hij was de Rode Zon die de gehele mensheid bescheen.

In zijn slaapkamer bevonden zich vaak meerdere jonge meisjes. De beroemdste was Zhang Yufeng, die oorspronkelijk in de trein werkte waarmee Mao door het land trok. Zij wist zich als een ware keizerlijke concubine op te werken tot Mao’s persoonlijk secretaris en verwierf een macht die groter was dan die van Mao’s toenmalige wettige vrouw Jiang Qing. Zo was ze bij het baanbrekende bezoek dat de Amerikaanse president Richard Nixon in 1972 aan China bracht.

Toen Mao stervende was, was het Zhang die bepaalde wie er nog bij hem in de buurt mocht komen. Zij was het ook die zijn onverstaanbare uitingen begreep of zei te begrijpen, en die dus in feite namens hem bepaalde wat er in China gebeurde.

Voor een vrouw is dat in de Chinese politiek nog altijd het hoogst haalbare: een machtige rol achter de schermen. Nog nooit is er een vrouw verkozen in het Staand Comité van de Partij. En al kunnen ondernemende vrouwen in het Chinese zakenleven inmiddels ver komen, toch is het nog altijd gebruikelijk dat er bij zakelijke bijeenkomsten ook vrouwen aanwezig zijn wier taak het is om thee te schenken, of meer dan dat.

Van Xi Jinping is onbekend of hij minnaressen heeft. Toch staat ook hij in een zeker opzicht in de traditie van Mao en de keizers: zijn vrouw Peng Liyuan was een beroemde zangeres bij het Volksbevrijdingsleger.

Makkelijk te negeren

Voor Peng Shuai, die schrijft dat ze ook vrijwillig een verhouding met Zhang Gaoli heeft gehad, moet het aanvankelijk eveneens als een eer gevoeld hebben toen haar moeder werd gevraagd om haar dochter naar een afgesproken plek te brengen, waar ze kon instappen bij Zhangs chauffeur. Dit is althans wat er volgens Peng is gebeurd, valt te lezen in haar verklaring op Weibo. Ze vermeldde niet hoe oud ze was toen dit gebeurde, al is duidelijk dat ze wel meerderjarig was.

Haar moeder dacht aanvankelijk dat Peng alleen thee zou drinken en mahjong zou spelen met Zhang, aldus Peng. Maar haar moeder heeft vast ook begrepen dat het voor de carrière en positie van haar dochter niet slecht zou zijn als ze om zou gaan met Zhang.

Een buitenlandse fysiotherapeute die met veel Chinese topsporters heeft gewerkt, vertelt dat ook andere tennissters veel dure cadeaus kregen van hooggeplaatste contacten en dat ze makkelijker naar het buitenland konden reizen dan sporters zonder die connecties. Ze wil in verband met de patiëntvertrouwelijkheid niet met haar naam in de krant en ze wil ook geen namen van specifieke tennissters noemen.

Peng Shuai vertelt in haar post dat Zhang er zorgvuldig op lette dat Peng geen opname-apparatuur mee naar binnen smokkelde. Niet voor niets: zonder hard bewijs is het voor de CPC heel makkelijk om dit soort zaken volledig te negeren.

Lees meer over de zaak rond Peng Shuai: Peng Shuai is er weer, maar de WTA is nog niet klaar met China

Dat lukt nu dus niet meer. Dat Pengs verklaring wereldwijd viral ging moet de partijleiders zwaar geïrriteerd hebben. En een andere gebruikelijke reflex, namelijk de klager laten verdwijnen, werkt ditmaal ook averechts. Daarom resteert er nog maar één ander instrument dat de partij hanteert als er kritiek is: van zich af bijten. Dinsdag verklaarde een regeringswoordvoerder dat er een einde moet komen aan het „boosaardige ge-hype” van „sommige mensen”. Maar ook daarmee zal de roep om opheldering waarschijnlijk niet verstommen.