Formerende partijen akkoord over klimaatfonds van tientallen miljarden

Formatie Tientallen miljarden euro’s naar een klimaatfonds, eenzelfde overheidsfonds voor de aanpak van de stikstofcrisis en een sterkere reductie van broeikasgassen. Daarover is de formerende coalitie het eens geworden, melden ingewijden.

Op het dak van een stal van een boerderij in Tilburg worden zonnepanelen gelegd.
Op het dak van een stal van een boerderij in Tilburg worden zonnepanelen gelegd. Foto Dolph Cantrijn/Hollandse Hoogte

De formerende partijen willen tientallen miljarden steken in een klimaatfonds en het Nederlandse klimaatdoel verder verhogen. Daarover zijn VVD, D66, CDA en ChristenUnie het in de formatiegesprekken eens geworden, melden ingewijden aan NRC.

Omdat de coalitiepartijen grote eenmalige uitgaven willen doen voor het klimaat, bijvoorbeeld om bedrijven die vergroenen te subsidiëren, is een speciaal fonds bedacht. Voorstellen voor zo’n fonds doken al eerder op in formatiestukken, maar als het aan de vier partijen ligt is dat nu zeker. Het geld ervoor zou het nieuwe kabinet nu in korte tijd lenen en apart zetten en in de komende tien jaar worden uitgegeven. Het bedrag dat de partijen voor ogen hebben fluctueert, zegt een betrokkene. Een ander stelt dat het om een bedrag tot wel 50 miljard gaat.

Afgelopen week werd door de formerende partijen in Den Haag veel over het klimaatbeleid gesproken. In de Klimaatwet, aangenomen in 2019, staat dat in 2030 de uitstoot van broeikasgassen 49 procent lager moet liggen dan in 1990. Het kabinet-Rutte III deed tot nu toe te weinig om dat doel te halen, constateerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vorige maand nog.

Nederland bereikt volgens het PBL in 2021 tussen de 19 en 24,5 procent reductie en koerst af op 38 à 48 procent in 2030. „De doelen raken uit zicht”, concludeerde de Raad van State na het verschijnen van de PBL-cijfers.

Profiteren van lage rente

De formerende partijen willen niet alleen meer maatregelen nemen om dat doel alsnog te halen, maar zelfs hoger inzetten. Een waarschijnlijke uitkomst van de onderhandelingen, zo klinkt het, is niet een reductie van 49 maar 55 procent in 2030 ten opzichte van 1990.

Met het nieuwe reductiedoel zou Nederland verder gaan dan de doelstelling die de Europese Unie dit jaar vaststelde. De afspraak is dat de uitstoot in de hele EU in 2030 ook met 55 procent is gedaald, maar daarvoor hoeft niet ieder land evenveel te doen. Nederland zou zijn uitstoot voor die opgave waarschijnlijk met ‘maar’ 52 procent hoeven te verminderen.

Aan de ene kant willen de partijen de reductie bereiken door vervuilende uitstoot zwaarder te belasten. Aan de andere kant willen ze de kosten voor burgers en bedrijven verzachten.

Daar komt het fonds van pas. Door in één termijn vele miljarden te lenen kan een nieuw kabinet profiteren van de huidige lage rente. Vervolgens worden de miljarden gestald in een apart fonds. De uitgaven daaruit zijn eenmalig, niet structureel zoals lerarensalarissen of de zorgkosten.

Dat heeft als bijzondere consequentie dat de staatsschuld in één klap met tientallen miljarden oploopt, maar tegelijkertijd het komende kabinet elk jaar met Prinsjesdag kan volhouden dat de begroting op de lange termijn houdbaar is. Een kabinet hoeft hierdoor ook niet elders miljarden te bezuinigen om de klimaatuitgaven te balanceren.

Lees ook: Eerst de begrotingsdiscipline, of eerst het klimaat?

Treindocument

Van met name VVD en CDA werd vooraf scepsis verwacht over grote klimaatplannen. Toch lieten de twee partijen in het vorige week uitgelekte ‘treindocument’ dat ze in september samen hadden opgesteld al doorschemeren dat ze zich wel konden vinden in een verscherping van de klimaatdoelen. Bovendien zouden de vier partijen nu ook hebben afgesproken dat kernenergie, populair bij VVD en CDA, een rol krijgt in het terugdringen van de uitstoot.

Het klimaatfonds is niet het enige grote fonds dat de formerende partijen in gedachten hebben. Ook voor de aanpak van de stikstofcrisis mikt de coalitie op een investeringsfonds met tientallen miljarden in kas. Daarmee kunnen bijvoorbeeld boeren die veel stikstof bij kwetsbare natuur uitstoten worden uitgekocht of verplaatst. In de voorbije kabinetsperiode werd al het Nationaal Groeifonds, of ‘Wopke-Wiebesfonds’ naar de ministers die het bedachten, opgericht. Ook dat kan de komende jaren nog eens twintig miljard uitgeven aan innovatieve projecten.