Een op de vijf mensen meed huisarts in eerste lockdown

Volksgezondheid Vooral oudere en sombere mensen gingen een bezoek aan de huisarts uit de weg, tijdens de eerste weken van de pandemie.

Een huisarts in Oosterblokker, bij Hoorn, bereidt zich voor op bezoek van een coronapatiënt. Veel niet-coronapatiënten meden bezoek aan de praktijk.
Een huisarts in Oosterblokker, bij Hoorn, bereidt zich voor op bezoek van een coronapatiënt. Veel niet-coronapatiënten meden bezoek aan de praktijk. Foto Koen van Weel/ANP

Een op de vijf mensen meed de huisarts tijdens de eerste lockdown van de corona-epidemie in het voorjaar van 2020. Dat schrijven onderzoekers van het Erasmus MC in Rotterdam in een artikel dat dinsdag werd gepubliceerd in het wetenschappelijke blad PLOS Medicine. Van de groep die niet naar de huisarts ging had een op de drie klachten die kunnen wijzen op een ernstige aandoening, zoals krachtverlies in armen of benen, hartkloppingen en pijn op de borst. Het onderzoek werd gedaan binnen de langlopende epidemiologische gezondheidsstudie van mensen in de Rotterdamse wijk Ommoord.

Bijna negenduizend mensen kregen in april 2020 een uitnodiging om mee te doen aan een enquête over gezondheid, leefstijl en zorggebruik. Ruim 1.100 van de 5.656 mensen die de vragenlijst invulden gaf aan in de twee weken daarvoor niet naar de huisarts te zijn gegaan, of een bezoek te hebben uitgesteld.

Een kort vraaggesprek met arts-epidemioloog Silvan Licher en huisarts-epidemioloog Evelien de Schepper, beiden auteurs van het onderzoek.

Wat was de reden dat mensen minder naar de huisarts gingen?

Licher: „Bij zo’n grote groep mensen spelen natuurlijk zeer uiteenlopende redenen een rol. Maar het lijkt erop dat een groot deel van hen in de veronderstelling leefde dat de gehele zorg overbelast was. Dat was echter een publieke misvatting, want bij huisartsen was het juist erg rustig tijdens de eerste lockdown. Zo rustig, dat artsen zich al zorgen gingen maken of hun patiënten wel op het spreekuur durfden te komen. Daarnaast waren veel mensen bang om besmet te raken tijdens hun bezoek aan de huisarts.”

Wat is de impact geweest op de gezondheid van deze mensen?

Licher: „Wat de gezondheidsschade precies is geweest van niet op tijd naar de dokter gaan weten we nog niet. Maar wat we wel weten is dat het bij eenderde van de mensen ging om serieuze klachten die nog dezelfde dag gezien zouden moeten worden, om uit te kunnen sluiten dat het om een hartaanval of beroerte ging.

„Bij een vragenlijst loop je het risico dat mensen niet altijd waarheidsgetrouw antwoorden invullen, of zaken vergeten te melden. In dit geval hadden we toestemming om ook bij de huisartsen in de medische dossiers van de deelnemers te kijken. Zo konden we handmatig verifiëren of de antwoorden daadwerkelijk klopten.”

In hoeverre is dit een afspiegeling voor heel Nederland?

Licher: „Ommoord is een buitenwijk van Rotterdam waar relatief minder mensen met een migratie-achtergrond wonen dan in andere stedelijke gebieden. Uit eerder onderzoek naar de last van chronische ziekten in Ommoord bleek echter dat onze studiepopulatie representatief is voor de gezondheidssituatie in heel Nederland. Cijfers van het Nivel bevestigen dat er ongeveer 20 procent minder mensen bij de huisarts kwamen tijdens de coronapandemie.”

Inmiddels zijn veel mensen gevaccineerd. Heeft dat het beeld veranderd?

Licher: „De groep die zorg meed bestond over het algemeen uit ouderen, mensen met chronische aandoeningen, plus angstige of depressieve personen. Als er weer nieuwe beperkingen komen, is dit de eerste groep die twijfelt of ze wel naar de huisarts moeten gaan. Ze zijn zeer gevoelig voor het sentiment in de samenleving.”

Hoe kun je mensen bewegen om wel naar de huisarts te blijven gaan?

De Schepper: „Het is belangrijk om te benadrukken dat de zorg veilig is om te bezoeken en dat er ook altijd plek is voor mensen met gezondheidsklachten. Mensen twijfelen ook vaak over met welk soort klachten ze echt naar een dokter moeten gaan. Daar kan bijvoorbeeld de site thuisarts.nl een goed hulpmiddel bij zijn.

„Met mogelijk een nieuwe lockdown in het vooruitzicht zouden huisartsen en de overheid opnieuw sterk moeten benadrukken dat de eerstelijns zorg voor iedereen toegankelijk blijft.”

Licher: „Er is in de media veel aandacht voor de afschaling van de zorg in de ziekenhuizen, en terecht. Maar we moeten niet uit het oog verliezen dat goede zorg thuis begint, daar waar een huisarts goed kan reageren op de klachten die mensen hebben, nog voor dat ze een diagnose hebben.”