De preken van Rutte en De Jonge werken niet meer, wat nu?

Coronabeleid Terwijl de coronacijfers stijgen slinkt de hoop dat de beperkingen genoeg effect hebben. Het OMT noemt lockdown volgende stap.

Demissionair premier Rutte (VVD) en minister De Jonge (Volksgezondheid, CDA) waarschuwden maandag voor „lockdownachtige maatregelen”.
Demissionair premier Rutte (VVD) en minister De Jonge (Volksgezondheid, CDA) waarschuwden maandag voor „lockdownachtige maatregelen”. Foto Lex van Lieshout/ANP

De laatste keer dat er zoveel Covid-19-patiënten – ruim 2.500 – in het ziekenhuis lagen als nu was er een zware lockdown en gold een avondklok. Vooralsnog houdt het kabinet het deze keer bij een oproep om de basisregels (zoals ‘testen bij klachten’ en ‘werk thuis tenzij het niet anders kan’) na te leven. Het kabinet wacht vooralsnog af wat het effect van die maatregelen is – dat zal op zijn vroegst eind deze week duidelijk worden.

Maar de hoop dat dit pakket voldoende is lijkt elke dag te slinken. Demissionair premier Mark Rutte (VVD) en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) hadden er vorige week in het Tweede Kamerdebat nog alle vertrouwen in dat de maatregelen die anderhalve week geleden werden afgekondigd „een harde klap” zouden toebrengen aan het virus.

Maar in de dagen daarna sloeg de twijfel toe. Maandag, op een ingelast persmoment, waarschuwden Rutte en De Jonge voor „lockdownachtige maatregelen”, zoals het sluiten van sectoren of het verkleinen van groepsgroottes, als de basismaatregelen niet beter opgevolgd worden.

De cijfers moeten deze week nog dalen, anders zal er eerder ingegrepen worden dan op vrijdag 3 december, de dag waarop de eerstvolgende persconferentie op de agenda staat. Woensdag komen de meest betrokken bewindslieden bij elkaar om de huidige situatie te bespreken. Dan zal het ook gaan over de vraag of de persconferentie moet worden vervroegd.

Deze preken van Rutte en De Jonge zijn bekend uit de eerste golf in het voorjaar van 2020, toen zij regelmatig benadrukten hoe belangrijk de basisregels waren. Dat werkte toen goed, was het idee: de naleving was maandenlang hoog. Maar in de loop van tijd hebben de toespraken hun effect verloren. Ook in de zomer van 2020 hoopte het kabinet met strenge toespraken een nieuwe golf te kunnen onderdrukken, maar uiteindelijk bleken er altijd strenge maatregelen nodig om het aantal contacten – en daarmee besmettingen – daadwerkelijk terug te dringen.

Het OMT leek ook wat in paniek in het laatste advies dat maandagavond werd gepubliceerd. Voorzitter Jaap van Dissel stelde zelfs in hoofdletters dat de betere naleving van de maatregelen „DE ENIGE WIJZE” is waarop een nieuwe lockdown kan worden voorkomen.

Onduidelijk blijft wat het kabinet de komende dagen hoopt te zien

De besmettingscijfers zijn veel te hoog om die te laten bedwingen door een 2G-regime bij de coronapaspoorten, stelt het OMT, en een versnelling van de boostercampagne onder ouderen zou pas over „weken of maanden” de druk op de zorg kunnen verlichten. Van Dissel suggereerde ook dat het OMT eerder dan vrijdag bij elkaar zou komen als de situatie verder verslechtert.

Lees ook: 1G, 2G, 3G: hoe werkt de coronapas het best?

Onduidelijk blijft wat het OMT en het kabinet de komende dagen hopen te zien. De stijging in het aantal ziekenhuisopnames houdt waarschijnlijk nog een halve tot een hele week aan, ook als de maatregelen van vorige week zaterdag genoeg werken. Het duurt, in verband met onder meer de incubatietijd, doorgaans twee weken voordat maatregelen effect hebben op het aantal ziekenhuisopnames. De stijging is de afgelopen weken vrij stabiel, elke week stijgt het aantal opnames met zo’n 20 procent.

Het RIVM constateerde dinsdag dat de stijging „op alle fronten” aanhoudt. Het aantal positieve tests steeg ook fors: afgelopen week kwamen er 153.957 positieve testuitslagen bij het RIVM binnen, 40 procent meer dan de week ervoor.

Met name onder kinderen tussen de 9 en 11 jaar stijgt het aantal positieve tests razendsnel. In die leeftijdsgroep waren er afgelopen week ruim 2.000 positieve tests per 100.000 mensen, in andere leeftijdsgroepen ligt dat onder de 1.000. Maar ook bij 80-plussers, die vaker in het ziekenhuis belanden, stijgt het aantal positieve tests nog altijd.

Bescheiden daling

Er wordt ook gekeken naar mobiliteitscijfers van Google en Apple, die laten zien hoe vaak mensen zich verplaatsen – een indicator voor hoeveel contacten ze hebben. Daar was een kleine daling ingezet, maar het OMT concludeerde al dat het ging om een „bescheiden daling” – de vraag is of dat genoeg is voor de „harde klap” waar Rutte en De Jonge op rekenden.

Zij hopen dat na de toespraak van maandag mensen vaker thuisblijven, dat zou dan te zien moeten zijn in de data van Google en Apple. Maar De Jonge wilde niet zeggen wanneer de bewegingen voldoende zijn afgenomen om strengere maatregelen te voorkomen.

Lees ook: Wanneer is het code zwart? Kabinet en zorgverleners spreken niet dezelfde taal

Het OMT is weinig hoopvol: uit onderzoek van de gedragsunit van het RIVM blijkt dat nog maar de helft van de mensen zich aan de basismaatregelen houden. Als de infectiedruk hoog blijft, waarschuwt Van Dissel, zijn er maatregelen nodig „met weinig ruimte voor nuance”: wat het OMT betreft zou een lockdown de volgende stap zijn.