Peng Shuai is er weer, maar de WTA is nog niet klaar met China

Tennis De Chinese tennisster Peng Shuai verdween van de radar nadat ze voormalig vicepremier Zhang Gaoli van seksueel misbruik had beschuldigd. Dit weekend dook ze weer op. De WTA, de organisatie voor proftennissters, oefent druk uit en dreigt met vertrek uit China.

De Chinese tennisster Peng Shuai deelde zondag handtekeningen uit bij een jeugdtoernooi in Beijing
De Chinese tennisster Peng Shuai deelde zondag handtekeningen uit bij een jeugdtoernooi in Beijing Foto Twitter @Qingqingparis/Reuters

Dáár is Peng Shuai. Terwijl een klein legertje Chinese kinderen met muziekinstrumenten in de handen klaar staat om te gaan spelen, komt de 35-jarige Chinese tennisster de baan op lopen. Ogenschijnlijk gezond en vrolijk deelt ze handtekeningen uit aan een paar kinderen, en gaat dan op een groepsfoto in haar blauwe trainingsjack van Fila.

Het Italiaanse kledingmerk is de hoofdsponsor van het juniorentennistoernooi in Beijing waar de voormalige nummer 1 van de wereld in het dubbelspel dit weekend opeens opduikt. Als Peng door de stadionspeaker wordt voorgesteld, zwaait ze kort naar de nauwelijks gevulde tribunes, glimlacht en maakt een lichte buiging.

De vraag waar de Chinese tennisster zich ophield, en onder welke omstandigheden, hield de tenniswereld en in steeds grotere mate de internationale gemeenschap al dagen bezig. De hashtag #whereispengshuai werd online tienduizenden keren gedeeld.

Sinds Peng begin deze maand op het Chinese socialemediaplatform Weibo schreef dat ze seksueel was misbruikt door Zhang Gaoli, een voormalige vicepremier van de Volksrepubliek China, werd weinig meer van haar vernomen. Haar bericht was binnen twintig minuten verwijderd, zoekopdrachten naar haar naam en de sport tennis werden in China gecensureerd en Peng werd niet meer in het openbaar gezien. Haar social media-accounts werden opgeschort.

Lees ook: Tennisster Peng verdwenen na #MeToo- beschuldigingen

Tot dit weekend, toen er plots foto’s van Peng thuis verschenen op WeChat. Daarna doken er op Twitter beelden op van Peng die dineerde in een restaurant in Beijing. En zondag volgden de beelden van haar bezoek aan het tennisstadion in de Chinese hoofdstad.

VN en het Witte Huis

De beelden kwamen naar buiten na een week waarin de roep om tekenen van leven van Peng snel toenam. Onder meer de Verenigde Naties en het Witte Huis wilden bewijs zien van haar welzijn. Daarvoor hadden grote namen uit het tennis, onder wie Serena Williams, Novak Djokovic en Naomi Osaka, opheldering geëist.

Toch lijkt het vooral de WTA, de mondiale organisatie voor professionele tennissters, te zijn geweest die beweging in de zaak heeft gebracht. Nadat Chinese staatsmedia vorige week een verklaring hadden uitgebracht die door Peng zou zijn geschreven, en waarin stond dat alles goed met haar ging, sprak WTA-topman Steve Simon zich ondubbelzinnig uit. „Ik kan moeilijk geloven dat Peng Shuai deze e-mail daadwerkelijk heeft geschreven”, zei hij afgelopen woensdag. „Ik heb haar geprobeerd te bereiken op diverse manieren, maar nog zonder succes. Deze verklaring verhoogt alleen maar mijn zorgen over haar veiligheid.”

Toen zijn opmerkingen op vrijdag nog geen resultaat hadden opgeleverd, ging Simon een grote stap verder. Tegen CNN zei hij serieus te overwegen de toernooien die de WTA in China organiseert terug te trekken: „We staan op een kruispunt wat betreft onze relatie met China. Het gebeurt tegenwoordig te vaak dat we zakelijke belangen, politiek en geld laten bepalen wat goed en slecht is. Dit is groter dan zaken doen, vrouwen moeten gerespecteerd worden en niet gecensureerd.” Namens de WTA zei hij direct contact met Peng te willen en riep hij op tot een onafhankelijk onderzoek naar haar beschuldigingen aan het adres van Zhang.

WTA trekt grens

Terwijl wereldvoetbalbond FIFA en het Internationaal Olympisch Comité grote toernooien toewijzen aan landen als Qatar, Poccn4 en China, waar aantoonbaar mensenrechten worden geschonden, trekt de WTA in de zaak-Peng Shuai een duidelijke grens. Dat is niet zonder risico: de tennisbond heeft voor 2022 tien toernooien in China gepland, waaronder de WTA Finals in Shenzhen. In 2015 sloot de bond een tienjarig contract met het Chinese iQiyi voor de digitale uitzendrechten in China, naar verluidt ter waarde van meer dan 100 miljoen euro.

De WTA heeft sinds de Olympische Spelen van Beijing in 2008 agressief ingezet op expansie in China. Meeliftend op het succes van tennisster Na Li, die in 2011 Roland Garros won, groeide het aantal toernooien jaarlijks. In het laatste coronaloze tennisseizoen, 2019, werden er negen toernooien georganiseerd met een totale prijzenpot van zo’n 27 miljoen euro. Daarbij hoort ook de bijna 12,5 miljoen euro die op het spel staat bij de WTA Finals, het eindejaarstoernooi waarvoor de beste acht speelsters zich plaatsen – een prijzenpot met ruim vier miljoen euro meer dan die bij de ATP Finals voor de mannen.

WTA-baas Steve Simon heeft in de zaak-Peng Shuai een duidelijke grens getrokken. Foto Henry Romero/Reuters

Door te dreigen met een vertrek uit China zet de WTA dus niet alleen haar eigen, maar ook het verdienmodel van haar beste speelsters op het spel. „Het zou een enorme financiële deuk zijn”, zegt oud-speelster Marcella Mesker. „Maar je hebt ook te maken met een imago.”

Juist het feit dat de WTA nu zo duidelijk stelling neemt, kan helpen een eventueel vertrek uit China op te vangen, zegt Mesker. „Er blijven genoeg andere markten over, en dit imago zal helpen die aan te boren. Kijk naar Guadalajara in Mexico, waar dit jaar met veel succes de WTA Finals zijn georganiseerd. Dat is het bewijs dat er alternatieven voor China zijn.”

Original 9

De opstelling van de WTA is niet verrassend gezien de ontstaansgeschiedenis van de bond, zegt oud-speelster Kristie Boogert. De WTA komt voort uit het Virginia Slims Circuit, een tour die in 1970 werd opgericht door negen tennissters, onder wie de Amerikaanse Billy Jean King, uit onvrede over de ongelijke behandeling die ze kregen ten opzichte van mannen. „De Original 9, zoals deze speelsters werden genoemd, hebben altijd gevochten voor gelijkheid. Dat zijn hun kernwaarden”, zegt Boogert. „Dus in die zin kon de WTA niet anders.”

Billie Jean King: het dubbelleven van een activistisch tennisicoon

Het verklaart waarom topman Simon direct bijval kreeg van invloedrijke oud-speelsters als King en haar landgenoten Chris Evert en Martina Navratilova. Zij gelden evenzeer als tennislegendes als uitgesproken voorvechters van vrouwenrechten.

WTA-topman Simon zelf heeft zich ook al eerder uitgesproken over gelijke behandeling voor vrouwelijke tennissers. De 65-jarige Amerikaan was jarenlang directeur van het Amerikaanse tennistoernooi Indian Wells, dat onder zijn leiding uitgroeide tot het ‘vijfde grand slam’ en zeer populair is onder spelers vanwege de goede organisatie. In 2015 werd hem gevraagd om de WTA te leiden.

Zes maanden later kwam hij in een ongemakkelijke positie toen zijn opvolger bij Indian Wells, Raymond Moore, zei dat tennissters elke dag op hun knieën God zouden moeten danken voor Roger Federer en Rafael Nadal, omdat ze kunnen meeliften op hun succes. Simon noemde de uitspraken van zijn oud-collega met wie hij jarenlang samenwerkte „uiterst teleurstellend en alarmerend”. Een dag later stapte Moore op.

Simon wordt gezien als een aardige, vriendelijke man, een leider die liever op de achtergrond blijft maar als het moet „hard kan zijn met zachte woorden”, zegt Marcella Mesker. Zij roemt zijn vermogen het belang van de WTA duidelijk en beheerst over te brengen. Het feit dat hij toernooidirecteur is geweest, is ook een voordeel, zegt Kristie Boogert. „Hij begaf zich al onder de tennissters, dus hij weet wat er speelt.”

Simon geldt ook als uitgesproken, en krijgt lang niet altijd dezelfde positieve respons als in de zaak-Peng Shuai. Zijn ideeën om vrouwenwedstrijden in te korten – bijvoorbeeld door een derde set te vervangen door een supertiebreak – of de plannen voor een fusie met de mannenbond ATP kregen veel kritiek, net als het besluit een eigen streamingplatform op te richten voor het uitzenden van wedstrijden.

Ditmaal heeft Simon de publieke opinie aan zijn kant. Bekende sporters en organisaties van over de hele wereld, waaronder ook de Nederlandse tennisbond KNLTB en sportkoepel NOC-NSF, hebben zich achter zijn uitspraken geschaard. De VN en het Witte Huis spraken zich na vragen over zijn verklaringen ook uit.

Voor Simon en de WTA is de zaak na de video’s van Peng van dit weekend nog niet afgedaan. In een verklaring die zaterdag online werd gezet stelde de topman „blij” te zijn om Peng in een restaurant te zien. Maar de video alleen is niet genoeg, zei hij. „Het blijft onduidelijk of ze vrij is om haar eigen keuzes te maken zonder dwang of externe bemoeienis. Ik blijf bezorgd over haar gezondheid en veiligheid en dat haar beschuldiging van seksueel misbruik gecensureerd en in de doofpot wordt gestopt.”