Wat vertel je kinderen over een moeilijk verleden?

Opgevoed Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen.

Illustratie Martien ter Veen

Moeder: „In het gezin waarin ik opgroeide was sprake van verwaarlozing, verslaving en emotionele mishandeling. Je kunt wel tien jaar in therapie geweest zijn, maar je wordt daar toch door gevormd. Soms ben ik ineens in tranen als ik iets naars hoor of zie dat ik van vroeger ken, bijvoorbeeld als mijn dochter ineens kwaad roept: ‘Ik pak mijn koffers, en je ziet me nooit weer!’ Mijn moeder dreigde vroeger met weggaan.

„Ik twijfel of ik mijn kinderen van bijna 10 en 14 iets over het verleden wil uitleggen. De band met mijn ouders is tegenwoordig goed, en ze hebben een fijne relatie met hun kleinkinderen. Ik wil niet dat mijn kinderen anders naar opa en oma gaan kijken. Ik gun ze een onbezorgde afkomst, en niet de smet van dit verhaal. Of is het beter om iets dat ze misschien allang aanvoelen, toch te benoemen?”

Naam is bij de redactie bekend. (Deze rubriek is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen.)

Eerst voor onszelf zorgen

Susan Bögels: „Kinderen krijgen geeft ons de gelegenheid onze eigen kindertijd te herbeleven, de positieve en negatieve kanten ervan. Met kinderen in de puberleeftijd beleeft u weer andere aspecten dan toen ze peuters waren. Als u voelt dat in uw reactie iets van vroeger getriggerd is, zou u eerst voor uzelf moeten zorgen. Even terugtrekken, een fijne rustige plek opzoeken, en voelen wat het gedrag of de woorden van uw kinderen met u doen. Probeer de goede moeder die u bent, nu eerst naar het kwetsbare kind in u zelf te laten luisteren, en zeg dan bijvoorbeeld: ‘Ik zal jou nooit verlaten.’

„Door eerst voor het gekwetste kind in onszelf te zorgen, voorkomen we dat onze kinderen dat onbewust voor ons gaan doen. Zo kunnen uw pubers puberen zonder angst dat mamma daar te kwetsbaar voor is.

„Deze vorm van mindful parenting zou u de mogelijkheid kunnen geven om parallel aan de ontwikkeling van uw kinderen zelf ook verder te groeien. En dan wordt het vanzelf duidelijk wat en hoe en wanneer u ze iets over het verleden moet vertellen.”

Rustig uitleggen

Majone Steketee: „In de eerste plaats wil ik u complimenteren dat u ondanks uw moeilijke jeugd een goede band wilt faciliteren tussen uw kinderen en hun grootouders. Want uw ouders kunnen ondanks uw eigen slechte ervaringen toch goede grootouders zijn.

„Het is goed om met uw kinderen te bespreken dat er in het verleden problemen zijn geweest in het gezin. Kinderen zijn gevoelig voor signalen van hun ouders en zullen dit ongetwijfeld merken. Het belangrijkste is dat de band die de kinderen met hun grootouders hebben niet geschaad wordt, dus ik zou niet te veel in detail treden.

„Kies zorgvuldig een moment waarop u dit rustig kunt vertellen. U kunt ook uitleggen dat die problemen inmiddels opgelost zijn. Daarmee ontlast u uw kinderen van een mogelijk loyaliteitsconflict. Als u emotioneel bent kunnen kinderen voelen: dit hebben opa en oma mamma aangedaan, nu moeten we voor mamma kiezen.

„Als u denkt dat u hier niet kalm over kunt praten, omdat de emoties weer loskomen, kunt u tegen de kinderen zeggen dat u in het verleden nare dingen heeft meegemaakt, die u nog steeds raken, maar dat u hier later als ze ouder zijn meer over zal vertellen. Dan benoemt u wel uw eigen reactie, maar niet de rol van uw ouders.”

Susan Bögels is hoogleraar family mental health aan de Universiteit van Amsterdam.

Majone Steketee is bijzonder hoogleraar intergenerationele overdracht geweld in gezinnen, en wetenschappelijk directeur van het Verwey-Jonker Instituut.

Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.