Foto Chris Ratcliffe/Bloomberg

Interview

NAVO zoekt hulp bij techstart-ups om cyberaanvallen af te slaan

David van Weel Assistent secretaris-generaal NAVO

De NAVO is niet gebouwd voor hybride oorlogsvoering. Chef ‘nieuwe dreigingen’ David van Weel wil dat veranderen.

In vredestijd is de belangrijkste taak van de NAVO er te zijn, als afschrikking. Als het oorlog is weet het bondgenootschap ook wat het te doen staat – dat wordt elke dag geoefend. Het probleem zit tussen oorlog en vrede: als er geen sprake is van een formele confrontatie, maar er wel voortdurend kleine conflicten en provocaties plaatsvinden. Cyberaanval hier. Desinformatie daar. Korte militaire uitdaging aan de grens van het bondgenootschap. Diefstal van technologie.

Voor die grijze zone van hybride oorlogsvoering is de NAVO niet gebouwd. In 2016 verklaarde de NAVO cyber al tot formeel werkterrein (naast land, zee, lucht en ruimte) maar ze heeft nog steeds geen goed antwoord op Russische hackers en is niet thuis in de wereld van tech-start-ups, waar de innovaties vandaan komen die voor die schemeroorlog essentieel kunnen zijn.

„De NAVO moet het been bijtrekken”, zegt David van Weel, voormalig raadsadviseur van premier Rutte en sinds eind vorig jaar ‘chef nieuwe dreigingen’ bij de NAVO. Hij is ook een naaste adviseur van NAVO-baas Jens Stoltenberg. Als assistant secretary-general geeft Van Weel op het hoofdkwartier in Brussel leiding aan de jonge divisie Emerging Security Challenges waar tachtig mensen werken.

De nieuwe dreigingen staan hoog op de agenda van de NAVO-top volgende week, waar president Biden zal onderstrepen dat het Atlantisch bondgenootschap essentieel is in de strijd tegen de autocraten in Moskou en Beijing die zich graag bedienen van hybride oorlogsvoering. Over de slotverklaring van zo’n top is bij aanvang van de vergadering al grotendeels overeenstemming bereikt door diplomaten. Deze keer gaat de helft van de verklaring over de aanpak van die nieuwe uitdagingen.

Lees ook: Komt Joe Biden naar Europa als vriend of als diplomaat?

Wekelijks een hack

Als een NAVO-land wordt aangevallen kan dat uitgelegd worden als een aanval op alle lidstaten en komt het apparaat van dertig krijgsmachten in actie (Artikel 5 NAVO-verdrag). „Maar”, zegt Van Weel „er zijn veel zaken die wel onze veiligheid bedreigen die niet leiden tot het activeren van Artikel 5.”

Cyberaanvallen zijn daar een goed voorbeeld van: ze zijn te klein om de collectieve verdediging in gang te zetten, maar kunnen enorme schade aanrichten. Bijna wekelijks komt er een hack aan het licht, soms met criminele, soms met politieke motieven. Dinsdag onthulde de Volkskrant nog dat Russische hackers waren doorgedrongen in het politieonderzoek naar MH17. Vorig jaar braken hackers, vermoedelijk met steun van de Russische overheid, in bij de Amerikaanse federale overheid, via software-updates van IT-bedrijf SolarWinds.

Innovatie zit niet meer bij de Boeings van deze wereld maar bij hubs zoals Brainport Eindhoven

Van Weel: „Tot nu toe zijn we erg reactief. Als een SolarWinds-hack plaatsvindt, dan gaan we eens kijken: wat is de schade? Dan gaan we zoeken: wie was het? Intussen glipt tijd weg en is de schade geleden. Je moet dus permanent actief kijken wie probeert binnen te komen en je moet dat ook tegengaan, je moet daadwerkelijk achter de aanvallers aanzitten. En je moet bedenken hoe je na een aanval zo snel mogelijk herstelt. Want die aanval gaat natuurlijk komen. De drempel om te hacken moet fors omhoog. Als hackers er maanden over doen om ergens binnen te komen en wij zetten ze binnen tien minuten weer buiten, gaat de lol er snel af voor ze.”

NAVO benoemt CIO en accelerator

Ook al benoemde de NAVO cyber in 2016 als nieuw werkterrein, de alliantie krijgt nu pas een Chief Information Officer (CIO), die verantwoordelijk wordt voor cyberveiligheid. Van Weel: „De meeste bedrijven en overheden hebben die al, maar in een bureaucratie als de NAVO is het aanleggen van een nieuwe structuur lastig.”

Daarnaast krijgt de NAVO een accelerator, een instelling die krijgsmacht en start-ups dichter bij elkaar moet brengen. „Innovatie zit niet meer voornamelijk bij de Lockheed Martins of Boeings van deze wereld, maar bij innovatiehubs zoals Brainport Eindhoven. Dat is niet onze habitat. Hoe sluiten we daarbij aan? Hoe garanderen we dat NAVO meegaat in de vaart der volkeren en leert omgaan met big data en kunstmatige intelligentie?”

De ‘technologieversneller’ krijgt kantoren aan beide zijden van de Atlantische Oceaan en een aantal testcentra waar militairen en techneuten elkaar ontmoeten. „Die werelden kennen elkaar niet. De techneut ziet niet dat zijn vinding een defensietoepassing heeft, de militair zit handmatig de vluchten van tankers te plannen, terwijl hij niet weet dat er AI-software bestaat die hem daarbij kan helpen.

„Traditioneel werken we zo: als er militair behoefte is aan onderzeeboten dan krijgt een lidstaat de opdracht die te kopen. Daar gaan jaren overheen. De techwereld werkt anders. Een start-up heeft die tijd niet omdat er salarissen uitbetaald moeten worden. Als het even tegenzit, koopt de Chinese overheid het veelbelovende bedrijfje in de tussentijd op.”

Lees ook: Al gamend voorbereiden op een cyberaanval

Technologie ontwikkelen en kopen kost geld. De NAVO richt daarom een fonds op, waarin landen vrijwillig geld kunnen storten om jonge bedrijfjes op weg te helpen. Voor start-ups kan de NAVO een grote afzetmarkt zijn. „We hopen ook dat door het NAVO-merk aan een investering te koppelen private investeerders gewonnen kunnen worden.” De NAVO gaat ook een lijst van ‘betrouwbare’ investeerders aanleggen, zodat start-ups weten dat hun intellectueel eigendom niet gestolen wordt. Het fonds zou 50 à 100 miljoen euro per jaar moeten ophalen.

Frankrijk is dwarsligger

Los van het innovatiefonds werft Stoltenberg voor een aanzienlijke verhoging van het eigen NAVO-budget. De NAVO heeft een jaarbegroting van zo’n 2,5 miljard euro. Gaat dat extra geld er ook komen? Terwijl Duitsland wel voelt voor meer gezamenlijke NAVO-plannen, ging Frankrijk afgelopen weken luidruchtig dwarsliggen. Geld dat Frankrijk extra aan de NAVO uitgeeft, zei de Franse minister van Defensie, kan Frankrijk niet uitgeven aan EU-defensieplannen.

Het liefst zou Van Weel zien dat de plannen die in de slotverklaring aangekondigd worden meteen geld meekrijgen. Lukt dat niet, dan moet hij voor elk voornemen opnieuw om geld vragen. „Verhoging van het budget is nodig, anders blijven je ambities woorden op papier. Daar blijft de secretaris-generaal in de aanloop naar de top voor vechten.”