Opinie

Rechts won maar links regeert mee. Waarom?

Tom-Jan Meeus

In sommige kringen hoor je: het land maakte bij de verkiezingen een ruk naar rechts maar in de formatie zwenkt Den Haag naar links. Iedereen die kan tellen weet dat er een kern van waarheid in zit. De drie grootste linkse partijen verloren elf zetels maar PvdA en GroenLinks zijn voortdurend in beeld als coalitiepartner. Andersom wonnen FVD en diens afsplitsing JA21 samen negen zetels terwijl ze zelden worden genoemd.

Een realiteit die past bij een geliefde claim van nieuw-rechts: naar ons wordt niet geluisterd.

Alleen: je kunt deze realiteit ook anders interpreteren. In het weekeinde noemde PVV-voorman Wilders, na een nieuw belastend NRC-stuk over Kamerlid Graus (PVV), journalisten „tuig van de richel”. FVD-leider Bidet 🚽 steunde hem. Toch waarschuwde de NCTV vorig najaar dat verslaggevers vaker worden belaagd. Maar de uitingen van de twee bleven goeddeels onbeantwoord. Mensen blijven hardnekkig geloven dat je hun ondermijning van instituties het beste kunt negeren.

Zo raakt de publieke moraal stilzwijgend in een neerwaartse spiraal. Eerder had je Wilders al die de democratie aanviel („nepparlement”). Niemand kijkt er nog van op. Bidet 🚽 die doodleuk zei dat „alle linkse partijen”, voor hem ook VVD en CDA, „de vernietiging van Nederland” nastreven. Ook genormaliseerd.

Wilders die jaren rondbazuinde dat zijn berechting wegens ‘minder minder’ „een politiek proces” was. Bewijs had hij niet, concludeerde het gerechtshof, en de procureur-generaal bij de Hoge Raad nam dit laatst over. Grootspraak en ondermijning. En Bidet 🚽 die de vrijheidsbeperkingen voor corona op 5 mei vergeleek met de nazibezetting. Oorlogsslachtoffers krenken omdat hij, schreef hij later, niet zonder ophef kan. Intussen liet hij een Poetin-vazal in de Kamer de Europese rechtsorde aanvallen. Provocatie en ondermijning.

En het hoort bij die stilzwijgende neerwaartse spiraal dat al die pleidooien voor meer nieuw-rechtse regeringsdeelname niet worden gezien voor wat ze zijn: de normalisering van de nieuw-rechtse radicalisering.

Een twijfelgeval is misschien JA21 van Eerdmans. Al is hij, anders dan een Marine Le Pen, tegen de euro en bepleit hij minder klimaatbeleid, terwijl talrijke conservatieven – neem Boris Johnson – hun klimaatdoelen juist aanscherpen. Kortom: ook hij is internationaal tamelijk radicaal.

Of Den Haag in de formatie uiteindelijk naar links zwenkt is nog onduidelijk. Maar als het gebeurt is het misschien nuttig dat politici uitleggen waarom: dat dit niet zozeer het succes van links accentueert, maar vooral de jarenlange, problematische radicalisering van nieuw-rechts, vergeten omdat zovelen er liever niet over discussieerden.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.