Opinie

Pulsvisserij is dan wel verboden – maar het Hof is niet tegen innovatie

Visserij Het verbod van het Europese Hof van Justitie op pulsvisserij zou een impuls moeten geven aan broodnodige innovatie in de visserij, schrijven Simon Bush, Marloes Kraan en Hanna Schebesta.

Pulsvissers aan het werk op de TX38 op de Noordzee
Pulsvissers aan het werk op de TX38 op de Noordzee Foto Niels Wenstedt/ANP

Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft twee weken geleden het verzoek van de Nederlandse overheid afgewezen om het EU-verbod op pulsvisserij ongedaan te maken. Deze zomer zal daarom alle pulsvisserij moeten worden gestaakt, een besluit dat aanzienlijke economische gevolgen heeft voor de Nederlandse vloot.

Velen zien de uitspraak als rem op duurzame innovatie, zowel in de visserij als in andere sectoren. Maar je kunt net zo goed stellen dat de rechtszaak het innovatieproces duidelijker heeft gemaakt. Dat geldt zowel ten aanzien van het belang dat aan de wetenschap wordt toegekend als ten aanzien van de reikwijdte van de besluitvorming door het Europees Parlement, de Raad van Ministers en de Commissie.

Wetenschappelijk advies

De Nederlandse overheid betoogde voor het Hof dat het verbod op pulsvisserij niet gebaseerd was op het beste beschikbare wetenschappelijk advies en dat het innovatie ondermijnde. Verwijzend naar het advies van 2018 van de International Council for the Exploration of the Sea, waarover het Europees Parlement beschikte toen het de wetgeving over het verbod op pulsvisserij goedkeurde, stelde de Nederlandse overheid dat er geen bewijs was dat pulsvisserij een negatief effect heeft op het mariene milieu.

Het Hof antwoordde dat weliswaar wetenschappelijk is vastgesteld dat de pulskorvisserij voordelen heeft ten opzichte van de conventionele boomkorvisserij, maar dat niet alle risico’s in verband met het vistuig zijn geïdentificeerd. Het Hof oordeelde verder dat de Europese wetgever in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid over een ruime discretionaire bevoegdheid beschikt. Dat wil dus zeggen dat Europese wettelijke maatregelen niet uitsluitend hoeven te worden gebaseerd op wetenschappelijk advies. Bovendien betoogde het Hof dat het alleen kan oordelen over de vraag of de Europese wetgevers kennelijke beoordelingsfouten hebben gemaakt, hetgeen volgens het Hof niet het geval was.

Politiek besluit

Het Hof heeft niet gezegd dat de puls niet duurzaam is. Het benadrukte dat de beschikbare wetenschappelijke beoordeling niet volledig was. Het heeft ook niet gezegd dat innovatie, zoals de puls, in de toekomst niet mogelijk is. Het benadrukte dat de wetgeving die de puls verbiedt een gerechtvaardigde politieke beslissing van het Europees Parlement en de Raad was.

Ondanks de uitspraak van het Hof voorziet het wettelijk kader in uitzonderingen voor onderzoek om innovatie mogelijk te maken, waaronder voor de puls. In de wetgeving is bepaald dat de lidstaten een regionale aanpak kunnen volgen om het gebruik van innovatieve vistuigen – zoals de elektrische pulskor – toe te staan via zogeheten gezamenlijke aanbevelingen, als is aangetoond dat het gebruik ervan geen significante negatieve gevolgen heeft voor kwetsbare habitat en niet-doelsoorten.

De rechtszaak was in feite de slotscène van een Nederlandse solostrategie

Het belang van een gezamenlijke ‘regionale aanpak’ voor innovatie met de omliggende landen is een belangrijke les voor Nederland. De rechtszaak was in feite de slotscène van een Nederlandse solostrategie, die berustte op een tijdelijke uitzondering van het bestaande verbod, om de pulskor uit te testen, plus een reeks afspraken met de Commissie. Dat resulteerde in een buitensporig aantal vergunningen. Deze strategie en het gebrek aan samenwerking met andere lidstaten, ondermijnde uiteindelijk het politieke kapitaal van Nederland om de puls in de EU tot een succes te maken.

Regionale samenwerking

De uitspraak van het Europees Hof betekent voorlopig het einde van de pulskor. Maar dit einde is misschien niet tevergeefs. De puls heeft twee belangrijke lessen opgeleverd waardoor toekomstige innovatie mogelijk blijft. In de eerste plaats is klip en klaar geworden dat de wetenschap weliswaar centraal staat in het innovatieproces, maar dat wetenschappelijke uitkomsten niet op zichzelf tot politieke en maatschappelijke aanvaarding van nieuwe innovatie in de visserijsector zullen leiden. Ten tweede is het belang van regionale samenwerking duidelijk geworden. Kortom, als je het alleen doet, kom je nergens.

Is pulsvissen duurzaam, en andere vragen

De Europese visserijsector heeft vertrouwen nodig om te blijven innoveren en zo de doelstellingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid te verwezenlijken. Zowel de EU als de Nederlandse overheid moet directe en blijvende actie ondernemen, en steun verlenen om te zorgen dat deze mislukking van de pulskorvisserij niet betekent dat de sector er niet in zal slagen om tot milieuvriendelijke en economisch duurzame visserijtechnieken te komen. Alleen met deze steun zal de puls geen einde maar een begin zijn van de broodnodige duurzame revitalisering van de Europese visserij.