Recensie

Recensie Media

The Underground Railroad (●●●●●) is majestueus en een mijlpaal in de slavernijfictie

Dramaserie The Underground Railroad toont de vlucht van een slaafgemaakte vrouw naar de vrijheid. De beangstigende alternatieve werkelijkheid in de serie maakt Amerika’s racistische verleden én heden invoelbaar.

De Zuid-Afrikaanse ster Thuso Mbedu speelt in The Underground Railroad hoofdpersoon Cora.
De Zuid-Afrikaanse ster Thuso Mbedu speelt in The Underground Railroad hoofdpersoon Cora. Beeld Amazon Prime Video

Vanaf de prachtige, nachtmerrieachtige openingsscène – mensen die vertraagd in een schacht vallen, en een vrouw die een baby krijgt in een verlaten huis – is duidelijk dat The Underground Railroad geen realistische serie over de slavernij is. De Underground Railroad uit de titel was in de 19de eeuw een illegaal netwerk van Amerikaanse abolitionisten die slaafgemaakten hielpen ontsnappen naar het vrije Noorden. Maar hier is het letterlijk een stoomtrein die door gigantische ondergrondse tunnels rijdt. De indrukwekkende, schitterend vormgegeven serie volgt de gevluchte Cora (de Zuid-Afrikaanse ster Thuso Mbedu), die vanaf een plantage in het Diepe Zuiden naar de vrijheid vlucht, op de hielen gezeten door een demonische premiejager (Joel Edgerton) en zijn hulpje Homer, een zwart kind in volwassen kleding (Chase W. Dillon).

Met de slavernij is het als met de Shoah: je kunt er niet ongestraft fictie van maken. Althans, je moet binnen zekere lijnen van het realisme blijven. Wie erop los romantiseert, vertilt zich al snel aan het loodzware onderwerp. En de verleiding is groot om er een white savior in te stoppen: de witte held die de onmondige zwarte mensen komt helpen, om het voor de gevoelige witte kijkers verteerbaar te maken. Wanneer je wel binnen de lijntjes blijft, wordt het weer snel te braaf.

Onvoltooid verleden

Slavernij is Amerika’s erfzonde; een pijnlijk, onvoltooid verleden. Reden waarom Hollywood zich er lang liever niet aan waagde, de baanbrekende serie Roots (1977) uitgezonderd. Sinds Black Lives Matter en de negen Oscars voor 12 Years a Slave (2014) staat het onderwerp op de agenda, maar rollen de films over de slavernij nog altijd niet vlotjes van de band. Het ietwat brave Birth of Nation (2016), over de opstand van Nat Turner, flopte door een #metoo-zaak. Quentin Tarantino, die met Django Unchained (2012) een blaxploitation-achtige pastiche op een spaghettiwestern maakte, zit zozeer in zijn eigen wereld dat zijn wraakfantasie eigenlijk niets over slavernij zei.

The Underground Railroad is een nieuwe, gedenkwaardige mijlpaal, juist omdat de serie een alternatieve werkelijkheid laat zien, die nog steeds veel zegt over de historische werkelijkheid, en de serie majestueus boven het realisme uit tilt. Showrunner Barry Jenkins (Moonlight, If Beale Street Could Talk) maakt er een roadmovie van, waarin iedere aflevering een totaal andere kleur en sfeer heeft. Om de serie ten volle op je in te laten werken, zou je hem eigenlijk niet moeten bingen; wat gezien de true horror die je in je gezicht krijgt toch al moeilijk op te brengen is.

Over de hele serie hangt de constante sfeer van dreiging, gedragen door de rijke soundscape. Ook als het even goed gaat met Cora, weet je dat ze ieder moment slachtoffer kan worden van racistisch geweld. Ieder moment kan haar wereld opnieuw vernietigd worden. Ja, dat was toen, lang geleden, en de slavernij is afgeschaft. Maar de dreiging die in je botten trekt, is voor veel Afro-Amerikanen nog steeds de realiteit.

Expliciet in beeld gebracht geweld

De eerste aflevering, op een plantage in Georgia, zal voor veel kijkers een hobbel zijn, door de zeer expliciet in beeld gebrachte martelingen. Een gevluchte man wordt levend verbrand terwijl de plantage-eigenaar thee drinkt en een dansje maakt op het gazon. Deze gruweldaad is het zetje wat Cora nodig heeft om te vluchten. De eerste halte op haar vlucht, is een schijnbare opluchting: in Charleston (South-Carolina) worden zij en haar trotse geliefde Cesar in prachtige kleding gestoken en paternalistisch vertroeteld. Maar dit blijkt een schijnwereld die een dystopisch experiment moet verhullen. De witte redder is hier een verraderlijke sluipmoordenaar. De tweede halte voor Cora is North-Carolina, hier een Handmaid’s Tale-achtige nazistaat waarin vrijwel alle zwarte mensen zijn uitgeroeid. Halte vier, Tennessee, is een helse western in een eeuwig brandend braakland. Zelfs als Cora daarna de vrijheid vindt op een utopische kibboets in Indiana, in weelderig groen gefilmd, is ze niet veilig. Ondanks alles zie je haar groeien, van bang meisje op de vlucht, naar trotse, vrije vrouw.

Jenkins volgt redelijk nauwgezet de briljante roman van Colson Whitehead. Des te opmerkelijk is het dat hij in het derde hoofdstuk een scène geschrapt heeft: de opvoering van een minstrel show, eindigend in een executie. Jenkins vond het geen probleem om een levend verbrande vluchteling en alle andere gruwelijke moordpartijen te laten zien. Maar blackface ging hem blijkbaar te ver.